fbpx

โรคแพ้ยาชนิดอีริกทีมา มัลติฟอร์มเม่

โรคแพ้ยาชนิดอีริกทีมา มัลติฟอร์มเม่

นิยาม

Erythema multiforme เป็น acute, immune-mediated, mucocutaneous hypersensitivity reaction ชนิดหนึ่งทำให้เกิด skin eruption เป็นวงคล้ายเป้าปาลูกดอก (Target lesion) มี mucosal membrane involvement ได้ โดยถ้ามีน้อยกว่า 1 mucosa เรียกว่า EM minor และหากมากกว่า 2 mucosa ขึ้นไปเรียกว่า EM major เดิมเรียกการแพ้ยาชนิด Steven Johnson syndrome (SJS)/Toxic epidermal necrolysis (TEN) อยู่ในกลุ่ม EM major แต่ปัจจุบันเชื่อว่าเป็นคนละกลุ่มโรค

สาเหตุ

มักพบในคนอายุ 20-40 ปีส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อเป็นส่วนใหญ่ 80-90%, พบในหลังการติดเชื้อ 3-14 วันเฉลี่ยประมาณ 8 วัน ได้แก่ ไวรัส Herpes simplex virus, Mycoplasma pneumoniae, Epstein Bar virus, Varicella zoster virus, Cytomegalovirus หรือ ตามหลังการแพ้ยา ได้แก่ ยากลุ่ม NSAIDs, antibiotics จำพวก Penicillin, Quinolone, หรือ Sulfonamides และ ยากันชัก เป็นต้น ปัจจัยทางพันธุกรรมมีรายงานสัมพันธ์กับ HLA-DQB1*0301 allele

กลไกทางภูมิคุ้มกัน เชื่อว่าเกิดจาก DNA fragments ของ HSV ถูก expressed ที่เซลล์ keratinocytes ทำให้เกิดการ recruit HSV-specific CD4+ TH1 cells มีการหลั่ง cytokine จำพวก interferon-γ เกิด inflammatory cascade ตามมา ในกรณีเกิดจากการแพ้ยา เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับ cytokine ชนิด tumor necrosis factor-α

อาการและอาการแสดง

สามารถแยกลักษณะผื่นของโรค EM จาก SJS/TEN ได้ดังนี้

 

EM

SJS/TEN

ลักษณะผื่น

ผื่นคล้ายเป้าปาลูกดอกหรือ targetoid lesions คือมีจุดศูนย์กลางเข้ม (dusky center) หรือเป็นถุงน้ำ (blister) ตามด้วยรอบวงกลางที่สีอ่อนกว่าเกิดจากการบวมของผิวหนัง และขอบชั้นนอกสุดสีแดง

ไม่มี prodromal symptom

มีลักษณะเป็นผื่นราบแดงไม่เป็นเป้าธนูสามวงชัดเจน (mucular atypical targetoid lesions) อาจมีแค่ 2 ชั้นหรือขอบเขตไม่ชัดเจน มีผื่นราบ maculeและพัฒนาต่อไปเป็น ถุงน้ำ vesicle และ bullae พบ Nikolsky sign positive

มีอาการไข้สูง มี prodromal symptom ได้

การกระจายตัว (distribution)

มักกระจายแบบสมมาตร พบที่แขนขามากกว่าลำตัว โดยเฉพาะที่หลังมือและหลังเท้า อาจพบที่ฝ่ามือฝ่าเท้าได้

มักขึ้นตามลำตัวเด่นกว่า มีการกระจายตัวอย่างกว้าง

เยื่อบุผิว (mucosa involvement)

พบได้ 25-60% มักที่เยื่อบุริมฝีปากมากที่สุด

มากกว่า 80% พบรอยโรคที่เยื่อบุผิวได้มาก ทั้งริมฝีปาก ตา และอวัยวะเพศ

สาเหตุ

การติดเชื้อมากกว่าการแพ้ยา

มักเกิดจากยา

แยกโรคอื่นๆ เช่น bullous pemphigoid, fixed drug eruption, polymorphic exanthematous drug eruption หรือ urticaria เป็นต้น

การวินิจฉัย

อาจพิจารณาส่งตรวจ serology or PCR ต่อ HSV, Mycoplasma or ไวรัสอื่นๆ ตามอาการ

ผลการตัดชิ้นเนื้อ ในระยะแรกจะพบ ชั้น epidermis มี lymphocytic infiltration, ballooning degeneration and mild to moderate lymphohistiocytic infiltrate in a lichenoid pattern in dermo-epidermal junction ระยะต่อมา มีการ infiltration ของ CD8+ lymphocytes into epidermis ทำให้เกิด liquefactive degeneration of the basal epidermal cells, necrotic keratinocytes, exocytosis of lymphocytes และ subepidermal blistering ได้ ในชั้น dermis พบ papillary dermal edema, vascular dilation, และ perivascular mononuclear cell infiltrates

การรักษา

  1. ยาต้านไวรัส HSV เช่น acyclovir (400 mg twice daily), valacyclovir (500 mg twice daily), หรือ famciclovir (250 mg twice daily) หรือ Macrolide antibiotic สำหรับการรักษา Mycoplasma pneumoniae
  2. ยา immunosuppressive ได้แก่ prednisone (0.5 – 1 mg/kg/day หรือ 40-60 mg/day) or pulse methylprednisolone (1 mg/kg/day) เป็นเวลา 3 days ในกรณีอาการรุนแรง และ tapering oral prednisolone ใน 2-3 สัปดาห์ ยาอื่นๆ เช่น Azathioprine (100 to 150 mg per day), dapsone((100 to 150 mg per day) หรือ Mycophenolate mofetil
  3. ยารักษาตามอาการ เช่น ยาแก้แพ้แก้คัน น้ำยาบ้วนปาก และ ยาหยอดตา เป็นต้น

การพยากรณ์โรค

ผื่นมักจางลงใน 2-3 สัปดาห์ โดยไม่มี sequelae ในกรณีผื่นปริมาณมากหรือ EM major อาจใช้เวลาถึง 6 สัปดาห์ อย่างไรก็ตาม EM พบว่าสามารถเกิดซ้ำได้ เชื่อว่าเกิดจากการติดเชื้อไวรัส HSV

เอกสารอ้างอิง

  1. Sokumbi et al. Clinical features, diagnosis, and treatment of erythema multiforme: a review for the practicing dermatologist. International Journal of Dermatology 2012, 51, 889–902.
  2. Shah et al. Drug Induced Erythema Multiforme: Two Case Series with Review of Literature. Journal of Clinical and Diagnostic Research. 2014 Sep, Vol-8(9): ZH01-ZH04
  3. Newkrik et al. Erythema Multiforme Versus Stevens–Johnson Syndrome/Toxic Epidermal Necrolysis: Subtle Difference in Presentation, Major Difference in Management. Military Medicine, Volume 185, Issue 9-10, September-October 2020, Pages e1847–e1850
พญ. อัญชลี เสนะวงษ์

บทความโดย

แพทย์หญิงอัญชลี เสนะวงษ์

ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้ โรงพยาบาลบีเอ็นเอช BNH Asthma and Allergy Centre (BAAC)

ติดต่อสอบถาม หรือทำนัดหมายกับเจ้าหน้าที่ผ่าน LINE @MBRACE

ทำนัดหมายแพทย์ออนไลน์​ | Appointment

พญ. อัญชลี เสนะวงษ์

ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้

ความชำนาญพิเศษ

ภูมิแพ้และภูมิคุ้มกัน

ภาษา

ไทย, อังกฤษ

ทำนัดหมาย


– กุมารเวชศาสตร์ ภูมิแพ้และภูมิคุ้มกัน


– วุฒิบัตรกุมารเวชศาสตร์
– วุฒิบัตรภูมิแพ้และภูมิคุ้มกัน


– 2553 แพทยศาสตร์บัณฑิต คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
– 2559 กุมารเวชศาสตร์ทั่วไป
– 2561 กุมารเวชศาสตร์ ภูมิแพ้และภูมิคุ้มกัน

ตารางออกตรวจแพทย์
วันเวลาแผนก
จันทร์09:00 – 17:00ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้
อังคาร09:00 – 17:00ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้
พฤหัสบดี09:00 – 17:00ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้
ศุกร์09:00 – 17:00ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้
เสาร์09:00 – 17:00ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายคุกกี้ และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

ตั้งค่าความเป็นส่วนตัว

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่มีความจำเป็นอย่างยิ่ง

ยินยอมทั้งหมด
จัดการความเป็นส่วนตัว
  • คุกกี้ที่มีความจำเป็นอย่างยิ่ง
    เปิดใช้งานตลอด

    เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับเว็บไซต์ของเรา เนื่องจากคุกกี้เหล่านี้ทำให้เว็บเซิร์ฟเวอร์สามารถตอบสนองต่อการกระทำของท่านได้ อีกทั้งยังช่วยในการแสดงผลหน้าเว็บต่อท่าน และยังรวมถึงมอบประสบการณ์ที่สอดคล้องในระหว่างการท่องเว็บไซต์ คุกกี้เหล่านี้จะคงอยู่จนกว่าจะสิ้นสุดการเยี่ยมชมของท่านและจะถูกลบอัตโนมัติทันที
    รายชื่อคุกกี้ที่มีความจำเป็นอย่างยิ่ง

  • คุกกี้เพื่อการวิเคราะห์/เพื่อประสิทธิภาพ

    ช่วยให้เราสามารถตรวจสอบประสิทธิภาพการทำงานของเว็บไซต์ของเราด้วยจำนวนครั้งการเข้าดูหน้าเว็บและจำนวนผู้เข้าใช้งานเว็บไซต์ โดยบริการวิเคราะห์เว็บจะวิเคราะห์รูปแบบพฤติกรรมของผู้ใช้ ซึ่งเราจะใช้ข้อมูลดังกล่าวในการปรับปรุงประสบการณ์การใช้งานของผู้ใช้หรือค้นหาส่วนต่าง ๆ ของเว็บไซต์ที่ควรได้รับการปรับปรุง อย่างไรก็ตามข้อมูลดังกล่าวไม่สามารถระบุถึงตัวบุคคลได้ (กล่าวคือ เป็นข้อมูลที่ไม่สามารถใช้เพื่อระบุตัวตนของท่านและไม่มีการเก็บรวบรวมหรือประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคล เช่น ชื่อ และที่อยู่อีเมลของท่าน) และข้อมูลเหล่านี้ใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางสถิติเท่านั้น
    รายชื่อคุกกี้เพื่อการวิเคราะห์/เพื่อประสิทธิภาพ

  • คุกกี้เพื่อช่วยในการใช้งาน

    ช่วยให้เรารับรู้เมื่อท่านกลับมาเยี่ยมชมเว็บไซต์ของเรา ด้วยข้อมูลนี้เราจึงสามารถปรับแต่งเว็บไซต์ของเราให้เป็นไปตามความต้องการของท่านได้ เพื่ออำนวยความสะดวกในการเยี่ยมชมของท่านให้มีประสิทธิภาพและเฉพาะเจาะจงสำหรับท่านมากขึ้น ซึ่งโดยทั่วไปแล้วข้อมูลที่รวบรวมโดยคุกกี้เหล่านี้จะไม่สามารถระบุตัวตนของท่านได้
    รายชื่อคุกกี้เพื่อช่วยในการใช้งาน

  • คุกกี้เพื่อการโฆษณา

    จะอยู่บนอุปกรณ์ของท่านเพื่อบันทึกหน้าเว็บไซต์หรือลิงค์ที่ท่านได้เยี่ยมชมหรือติดตาม ข้อมูลที่ได้จะถูกใช้เพื่อปรับแต่งเว็บไซต์ของเราและแคมเปญโฆษณาของเราเพื่อให้เหมาะกับความสนใจของท่าน
    คุกกี้เพื่อการโฆษณา

บันทึก