fbpx

โรคแพ้การออกกำลังกายที่เกิดจากอาหาร

โรคแพ้การออกกำลังกายที่เกิดจากอาหาร

โรคแพ้การออกกำลังกายที่เกิดจากอาหาร คือการแพ้อาหารรุนแรงเฉียบพลันที่มีอาการเมื่อรับประทานร่วมกับการออกกำลังกาย มีการรายงานครั้งแรกตั้งแต่ ปีค.ศ. 1979 โดย Maulitz et al.  บรรยายคนไข้รับประทาน shellfish ก่อนการออกกำลังกาย อุบัติการณ์ พบไม่บ่อย เฉลี่ย 0.02%  มีการศึกษาในเด็กญี่ปุ่นพบ 0.06% ในช่วงวัยโรงเรียนประถมศึกษา และ 0.21% ในช่วงมัธยมต้น

กลไกการเกิด

  • การเกิด redistribution ของ blood flow จากอวัยวะภายใน ได้แก่ ตับ ไต ลำไส้ หรือกระเพาะอาหารมาบริเวณกล้ามเนื้อลายและผิวหนัง โดยเชื่อว่าหากผู้ป่วยรับประทานอาหารโดยไม่ออกกำลังกาย food allergenic peptides ที่ถูกดูดซึมจะจำกัดที่ลำไส้ซึ่งสามารถทนทานต่อ gut-specific mast cells ได้ ในขณะที่เมื่ออกกำลังกาย  food allergenic peptidesจะกระจายไปที่อื่นทำให้พบเจอกับ  phenotypically different mast cells และเกิดการแพ้ได้
  • Exercise ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของ plasma osmolality ทำให้เพิ่ม basophil activation and histamine releasability
  • การเปลี่ยน pH ในเลือด ทำให้กระตุ้น mast cell degranulation
  • การออกกำลังกายทำให้ gut permeability เพิ่มขึ้นจาก tight junctions ที่ epithelium ทีการคลายตัวมากขึ้น ทำให้ โมเลกุลอาหารที่ใหญ่ขึ้นสามารถผ่านเข้าไปได้
  • สำหรับใน WDEIA เชื่อว่าการออกกำลังกายทำให้เกิดการexpress tissue transglutaminase (tTG) enzyme มากขึ้นผ่านทาง interleukin-6 ซึ่งทำให้เกิด peptide aggregation โดยเฉพาะส่วน omega-5 gliadin ของ wheat สุดท้ายนำไปสู่การเพิ่ม IgE cross-linking
  • ใน WDEIA ยังเชื่อว่าอาจเกิดจากการ sensitized ผ่านผิวหนังจาก hydrolyzed wheat protein ซึ่งเป็น water-soluble foaming agent ในผลิตภัณฑ์จำพวกสบู่ล้างหน้า  

อาการและอาการแสดง

อาการแพ้รุนแรงเฉียบพลัน เกิดได้จากการรับประทานอาหารมักก่อนมากกว่าหลังการออกกำลังกาย ส่วนมากเกิดในช่วง 10 นาที ถึง 4 ชั่วโมงหลังการออกกำลัง ทั้งนี้อาจเกิดช่วง warm-up หรือ cool-down ได้ ลักษณะการออกกำลังกายแบบหนัก เช่น จ้อกกิ้ง หรือ แอโรบิค จะพบมากกว่าการออกกำลังแบบเบาๆ เช่น เดินเล่นในสวน โดยมีรายงานสัมพันธ์กับปัจจัยส่งเสริมการแพ้ (augmentation factor) เช่น ยาประเภท non-steroidal anti-inflammatory drugs ซึ่งมักมีการใช้ในกลุ่มนักกีฬา, การดื่มแอลกอฮอล์, สภาพอากาศที่ร้อนหรือเย็นจัด, ความชื้น, ความเครียด, หรือการติดเชื้อ เป็นต้น

อาหารที่เป็นต้นเหตุการณ์แพ้แบบ FDEIA ได้แก่ แป้งสาลี พบบ่อยที่สุด เรียกว่าภาวะ wheat-dependent exercise -induced anaphylaxis (WDEIA), รองลงมาได้แก่ อาหารทะเลเปลือกแข็ง, อาหารอื่นๆที่มีรายงาน ได้แก่ grains, nuts หรือ celery เป็นต้น การเก็บข้อมูลที่ประเทศญี่ปุ่นแสดงสาเหตุ FDEIA ดังภาพ

โรคแพ้การออกกำลังกายที่เกิดจากอาหาร

การวินิจฉัย

ผู้ป่วยที่มาด้วยอาการ anaphylaxis ที่เกิดระหว่างหรือไม่กี่ชมหลังการออกกำลังกายโดยเกิดเฉพาะเมื่อการออกกำลังกายนำหน้าการรับประทานอาหารเท่านั้น โดยไม่มีอาการเมื่อกินอาหารนั้นๆหรือออกกำลังกายเพียงอย่างเดียว

การตรวจหา skin testing หรือ food-specific IgE จะสามารถช่วยการวินิจฉัยได้ โดยเฉพาะ ImmunoCAP assay for IgE to re-combinant omega-5 gliadin ใน WDEIA

วินิจฉัยยืนยันได้โดยการ modified exercise challenge test พร้อมการรับประทานอาหาร สำหรับใน WDEIA มีการใช้ gluten flour ร่วมกับ cofactors เช่น aspirin ถ้าผลการทดสอบเป็น positive สามารถยืนยัน FDEIA ได้ อย่างไรก็ตามหากผลเป็น negative ยังไม่สามารถ rule out ได้ เนื่องจากอาการของผู้ป่วย FDEIA อาจยังไม่มีการแสดงออกในสภาวะในการทดสอบนี้

วินิจฉัยแยกโรคออกจาก ภาวะ food allergy, exercise-induced asthma, cholinergic urticaria, cold urticaria, mastocytosis, benign flushing conditions, hereditary angioedema, neoplastic disorders, and psychological condition/disorders

การดูแลรักษา

คำแนะนำในผู้ป่วยที่สงสัย FDEIA มีดังนี้

  • หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่แพ้ 4-6 ชั่วโมงก่อนการออกกำลังกาย หรืออย่างน้อยที่สุด 2 ชั่วโมง
  • หลีกเลี่ยง augmenting factors เชทนยากลุ่ม NSAIDS หรือ การดื่มแอลกอฮอล์
  • ควรมีเพื่อนไปออกกำลังกายด้วยหรือแจ้งผู้อื่นก่อนเสมอ ออกกำลังกายในฟิตเนสหรือมีเทรนเนอร์ควบคุม
  • พกยาฉีด adrenaline ติดตัวเสมอ
  • ปรึกษาแพทย์หากจำเป็นต้องใช้ยาในกลุ่ม beta-blockers หรือ angiotensin-converting enzyme inhibitors เนื่องจากมีผลต่อการตอบสนองการรักษาในกรณีที่แพ้รุนแรงได้

ทั้งนี้ การรักษาแบบภูมิคุ้มกันบำบัดโดยการรับประทานหรือ oral immunotherapy ยังไม่มีหลักฐานทางการวิจัยในการรักษาการแพ้อาหารลักษณะนี้ อย่างไรก็ตาม มีรายงานในผู้ป่วย case reports พบว่าการทำ wheat oral immunotherapy สามารถเพิ่มระดับการแพ้ หรือ threshold ในผู้ป่วย WDEIA ได้

เอกสารอ้างอิง

  1. Paula Robson-Ansley and George Du Toit. Pathophysiology, diagnosis and management of exercise-induced anaphylaxis. Current Opinion in Allergy and Clinical Immunology 2010, 10:312–317.
  2. Ru-Xin Foong, Mattia Giovannini and George du Toit. Food-dependent exercise-induced anaphylaxis. Curr Opin Allergy Clin Immunol 2019, 19:224–228.
  3. Anna M. Feldweg, MD. Food-Dependent, Exercise-Induced Anaphylaxis: Diagnosis and Management in the Outpatient Setting. J Allergy Clin Immunol Pract 2017;5:283-8.
  4. Tomsitz D, Biedermann T, Brockow K. Sublingual immunotherapy reduces reaction threshold in three patients with wheat-dependent exercise-induced anaphylaxis. Allergy. 2021 Dec;76(12):3804-3806.
พญ. อัญชลี เสนะวงษ์

บทความโดย

แพทย์หญิงอัญชลี เสนะวงษ์

ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้ โรงพยาบาลบีเอ็นเอช BNH Asthma and Allergy Centre (BAAC)

ติดต่อสอบถาม หรือทำนัดหมายกับเจ้าหน้าที่ผ่าน LINE @MBRACE

ทำนัดหมายแพทย์ออนไลน์​ | Appointment

พญ. อัญชลี เสนะวงษ์

ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้

ความชำนาญพิเศษ

ภูมิแพ้และภูมิคุ้มกัน

ภาษา

ไทย, อังกฤษ

ทำนัดหมาย


– กุมารเวชศาสตร์ ภูมิแพ้และภูมิคุ้มกัน


– วุฒิบัตรกุมารเวชศาสตร์
– วุฒิบัตรภูมิแพ้และภูมิคุ้มกัน


– 2553 แพทยศาสตร์บัณฑิต คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
– 2559 กุมารเวชศาสตร์ทั่วไป
– 2561 กุมารเวชศาสตร์ ภูมิแพ้และภูมิคุ้มกัน

ตารางออกตรวจแพทย์
วันเวลาแผนก
จันทร์09:00 – 17:00ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้
อังคาร09:00 – 17:00ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้
พฤหัสบดี09:00 – 17:00ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้
ศุกร์09:00 – 17:00ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้
เสาร์09:00 – 17:00ศูนย์รักษาโรคหอบหืดและภูมิแพ้

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายคุกกี้ และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

ตั้งค่าความเป็นส่วนตัว

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่มีความจำเป็นอย่างยิ่ง

ยินยอมทั้งหมด
จัดการความเป็นส่วนตัว
  • คุกกี้ที่มีความจำเป็นอย่างยิ่ง
    เปิดใช้งานตลอด

    เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับเว็บไซต์ของเรา เนื่องจากคุกกี้เหล่านี้ทำให้เว็บเซิร์ฟเวอร์สามารถตอบสนองต่อการกระทำของท่านได้ อีกทั้งยังช่วยในการแสดงผลหน้าเว็บต่อท่าน และยังรวมถึงมอบประสบการณ์ที่สอดคล้องในระหว่างการท่องเว็บไซต์ คุกกี้เหล่านี้จะคงอยู่จนกว่าจะสิ้นสุดการเยี่ยมชมของท่านและจะถูกลบอัตโนมัติทันที
    รายชื่อคุกกี้ที่มีความจำเป็นอย่างยิ่ง

  • คุกกี้เพื่อการวิเคราะห์/เพื่อประสิทธิภาพ

    ช่วยให้เราสามารถตรวจสอบประสิทธิภาพการทำงานของเว็บไซต์ของเราด้วยจำนวนครั้งการเข้าดูหน้าเว็บและจำนวนผู้เข้าใช้งานเว็บไซต์ โดยบริการวิเคราะห์เว็บจะวิเคราะห์รูปแบบพฤติกรรมของผู้ใช้ ซึ่งเราจะใช้ข้อมูลดังกล่าวในการปรับปรุงประสบการณ์การใช้งานของผู้ใช้หรือค้นหาส่วนต่าง ๆ ของเว็บไซต์ที่ควรได้รับการปรับปรุง อย่างไรก็ตามข้อมูลดังกล่าวไม่สามารถระบุถึงตัวบุคคลได้ (กล่าวคือ เป็นข้อมูลที่ไม่สามารถใช้เพื่อระบุตัวตนของท่านและไม่มีการเก็บรวบรวมหรือประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคล เช่น ชื่อ และที่อยู่อีเมลของท่าน) และข้อมูลเหล่านี้ใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางสถิติเท่านั้น
    รายชื่อคุกกี้เพื่อการวิเคราะห์/เพื่อประสิทธิภาพ

  • คุกกี้เพื่อช่วยในการใช้งาน

    ช่วยให้เรารับรู้เมื่อท่านกลับมาเยี่ยมชมเว็บไซต์ของเรา ด้วยข้อมูลนี้เราจึงสามารถปรับแต่งเว็บไซต์ของเราให้เป็นไปตามความต้องการของท่านได้ เพื่ออำนวยความสะดวกในการเยี่ยมชมของท่านให้มีประสิทธิภาพและเฉพาะเจาะจงสำหรับท่านมากขึ้น ซึ่งโดยทั่วไปแล้วข้อมูลที่รวบรวมโดยคุกกี้เหล่านี้จะไม่สามารถระบุตัวตนของท่านได้
    รายชื่อคุกกี้เพื่อช่วยในการใช้งาน

  • คุกกี้เพื่อการโฆษณา

    จะอยู่บนอุปกรณ์ของท่านเพื่อบันทึกหน้าเว็บไซต์หรือลิงค์ที่ท่านได้เยี่ยมชมหรือติดตาม ข้อมูลที่ได้จะถูกใช้เพื่อปรับแต่งเว็บไซต์ของเราและแคมเปญโฆษณาของเราเพื่อให้เหมาะกับความสนใจของท่าน
    คุกกี้เพื่อการโฆษณา

บันทึก