✨Translated by AI

นพ. จรัสพงศ์ เอื้ออริยะพานิชกุล หมอโภชนาการในเด็กที่ชอบหาที่กินตามที่เที่ยว และเติมเต็มองค์ประกอบสำคัญให้เด็กเติบโตตามวัยอย่างสมบูรณ์แข็งแรง

– นพ. จรัสพงศ์ เอื้ออริยะพานิชกุล –

เด็กที่โตมาด้วยโภชนาการที่ดี ก็มีแนวโน้มที่จะมีชีวิตที่ดีกว่าและแข็งแรงกว่าในภายภาคหน้า แต่ก็ไม่ใช่เด็กทุกคนที่เกิดมาพร้อมกับร่างกายที่สามารถรับโภชนาการได้อย่างปกติ งานของแพทย์โภชนาการอย่างหมออิฐ นพ. จรัสพงศ์ เอื้ออริยะพานิชกุล กุมารแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการเด็ก ประจำแผนกกุมารเวช โรงพยาบาล BNH จึงเข้ามาเติมให้การดูแลคนไข้ให้สมบูรณ์มากขึ้น เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีได้มากกว่าอย่างยั่งยืน

แบบอย่างจากญาติผู้ใหญ่

หากเอ่ยชื่อ ศ.นพ. กำธร พฤกษานานนท์ สูตินรีแพทย์ผู้ชำนาญด้านมีบุตรยาก บุคลากรในวงการแพทย์อาจรู้จักท่านดี และสำหรับหมออิฐแล้ว คุณหมอท่านนี้เป็นทั้งคุณอาคนสนิท และแรงบันดาลใจให้ดำเนินชีวิตเพื่อมาเป็นแพทย์

“ท่านเป็นคนใจดี ใจเย็น เห็นท่านทํางานแล้วดูมีความสุขเวลาได้ช่วยคนไข้ ผมเลยอยากเป็นหมอ”

และด้วยคุณหมอเป็นคนที่เรียนดีอยู่แล้ว โดยเฉพาะวิชาชีววิทยาและภาษาอังกฤษ เมื่อเขาเรียนจบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 จากโรงเรียนเซนต์คาเบรียล เขาจึงสอบเอนทรานซ์เข้าเรียนคณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ได้เลย และกลายเป็นนักศึกษาแพทย์ที่อายุน้อยที่สุดในรุ่น

เมื่อได้เข้าเรียนในโรงเรียนแพทย์ หมออิฐชื่นชอบการได้ทำงานกับเด็กมากที่สุด เขามีความเชื่อว่าหากได้ดูแลสุขภาพวัยเด็กให้ดี จะทำให้พวกเขาเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่แข็งแรง และเขายังมีคุณอาสะใภ้ รศ.พญ.จันทร์ฑิตา พฤกษานานนท์ อาจารย์แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการเด็ก และ คุณอา นพ. ประสงค์ พฤกษานานนท์ อาจารย์แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคติดเชื้อเด็ก มาเป็นตัวอย่างสำคัญที่ทำให้เขาเห็นเทคนิคการดูแลและสื่อสารกับเด็กด้วยความเมตตาและเข้าใจ ทำให้เขาตัดสินใจได้ตั้งแต่ยังเรียนไม่จบปี 6 ว่าจะต้องเป็นกุมารแพทย์ให้ได้

ตลอด 3 ปีของการใช้ทุนในจังหวัดจันทบุรี หมออิฐมาอยู่ประจำแค่แผนกกุมารเวชเพียงแผนกเดียว เป็นเวลา 2 ปี เพื่อสั่งสมประสบการณ์ให้เต็มที่ แล้วมาเรียนสาขากุมารเวชต่อที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์อีก 3 ปี อย่างไรก็ตาม ด้วยข้อจำกัดส่วนตัวที่ไม่ชอบหัตถการ คุณหมอจึงเลือกเรียนสาขาโภชนาการซึ่งถือว่าในประเทศไทยยังมีบุคลากรด้านนี้น้อย และยังตอบโจทย์ความชอบของตัวเองมากกว่า

“เรื่องโภชนาการเด็ก เป็นศาสตร์ที่ต้องอาศัยความละเอียดอ่อน ต้องเข้าใจและใจเย็นระดับหนึ่งด้วย เราชอบเพราะรู้สึกว่าได้ใช้ความรู้ได้ตรงจุดในการรักษาโรคไปพร้อมกับส่งเสริมสุขภาพ แล้วมันก็เห็นผลด้วย และยังเข้ากับตัวเองเพราะผมชอบกิน คนที่บ้านก็ชอบกิน เราก็เข้าใจว่าเวลากินอะไรไม่ได้แล้วมันลําบาก”

หมออิฐมองว่างานของแพทย์โภชนาการคือการปิดทองหลังพระ เนื่องจากส่วนมากจะเป็น Supportive Treatment หรือการรักษาร่วมที่เสริมการรักษาด้วยวิธีการอื่น เช่น คนไข้ติดเชื้อมา หากได้รับการรักษาด้วยวิธีการปกติ ถึงไม่ได้รับวิตามินเสริมก็หายได้ แต่อาจจะกลับเป็นซ้ำง่ายหรือฟื้นตัวได้ช้า ทำให้การพัฒนาบุคลากรด้านนี้ในประเทศไทยอาจถูกมองว่าสำคัญน้อยกว่าแพทย์เฉพาะทางด้านอื่น

“ในไทยเนี่ย งานตรงนี้ยังค่อนข้างหายาก เราต่างจากนักโภชนาการที่ดูแค่เรื่องอาหาร ตรงที่หมอโภชนาการจะสามารถดูการใช้ยา ใช้วิตามิน อาหารเสริมได้ รวมถึงการให้อาหารในรูปแบบกินหรือฉีด หมอที่จบเฉพาะทางด้านโภชนาการ ส่วนหนึ่งก็อาจจะอยู่ดูแลด้านสาธารณสุขประเทศ ส่วนหนึ่งไปอยู่ในแล็บเอกชนวิจัยพัฒนาสูตรอาหารเสริม แต่ว่าที่มาดูแลคนไข้ทางคลินิกจริง ๆ ก็ถือว่ายังน้อย ยิ่งดูแลเด็กยิ่งแทบจะไม่มีเลย”

ตั้งแต่เรียนเฉพาะทางต่อยอดด้านโภชนาการเด็ก หมออิฐก็มาทำงานนอกเวลาในแผนกฉุกเฉินของโรงพยาบาล BNH เมื่อจบเป็นอาจารย์แพทย์ที่โรงพยาบาลจุฬาฯ 7 ปี คุณหมอก็ยังมาเป็นกุมารแพทย์นอกเวลาให้โรงพยาบาล BNH ก่อนย้ายมาเป็นแพทย์เต็มเวลาในเวลาต่อมา

“ผมประทับใจที่โรงพยาบาล BNH มาโดยตลอด โดยเฉพาะตอนนี้ที่ทางโรงพยาบาลชูนโยบายเน้นไปที่การป้องกันโรค หรือว่าเรื่อง Complete Care ที่ทำเพื่อผลประโยชน์สูงสุดของคนไข้ ซึ่งที่จริง ในแง่ของงานด้านโภชนาการมันต้องดูแลไปคู่กันอยู่แล้ว เพื่อความยั่งยืนของสุขภาพที่ส่งเสริมให้เด็กเติบโตไปได้อย่างแข็งแรงและมีความสุข”

โภชนาการ งานที่ปิดทองหลังพระ

หากมีอาการซึมเศร้า อันดับแรกทุกคนคงคิดว่าให้ไปหาจิตแพทย์ แต่ในมุมมองของแพทย์โภชนาการอย่างหมออิฐ การแสดงออกของสภาวะทางจิตมีสาเหตุส่วนหนึ่งมาจากการขาดสารอาหารจำพวกวิตามิน หากเสริมให้ถูกจุดแล้วก็จะช่วยให้แพทย์ตีกรอบลงได้ว่าเป็นความผิดปกติทางจิตจริงหรือไม่ อย่างเคสผู้ป่วยที่ขาดวิตามินดี ก็มีอัตราสูงที่จะมีอาการซึมเศร้า

“จากที่ผมเจอ ผมก็จะถามก่อนเลยว่าเคยกินวิตามินหรือยัง เพราะมันง่ายกว่าหากเทียบกับการไปหาหมอจิตเวชที่คนอาจรู้สึกว่าเรื่องใหญ่จนไม่อยากไป บางทีมันเส้นผมบังภูเขาจริง ๆ อย่างคนในกรุงเทพฯ ก็มักขาดวิตามินดีกันเยอะเพราะไม่ค่อยเจอแดด ผมก็แนะนำให้เขาทานเสริม ก็ชัดเจนว่าอารมณ์ดีขึ้น สดชื่นขึ้น ป่วยน้อยลง”

สิ่งสำคัญของงานโภชนาการในเด็ก คือการดูแลให้เด็กได้รับสารอาหารที่เพียงพอต่อการเจริญเติบโต และมีพัฒนาการสมวัย แต่เด็กหลายคนก็เกิดมาพร้อมข้อจำกัด ทำให้พวกเขาไม่สามารถรับสารอาหารสำคัญได้อย่างเพียงพอ เช่น ผู้ป่วยโรคพันธุกรรมเมตาบอลิก

“ผู้ป่วยกลุ่มนี้ดูภายนอกไม่รู้ อย่างเด็กเกิดมาไม่กี่วันก็มีอาการซึมชักจากปัญหาในการย่อยสารอาหารกลุ่มโปรตีน พอกินเข้าไปแล้วย่อยไม่ได้ นําไปใช้ประโยชน์ไม่ได้ ก็กลายเป็นสารพิษในร่างกายที่ทําให้เด็กซึมชัก หากไม่ทราบว่าเป็นโรคนี้แล้วปล่อยให้กินเหมือนเดิม เขาอาจจะเสียชีวิตเร็วมากภายในไม่กี่เดือน หรือโตมามีพัฒนาการช้า ซึ่งกลุ่มผู้ป่วยโรคหายากเหล่านี้ก็จะเป็นคนไข้ที่ผมประทับใจที่ได้ดูแลมากที่สุด หากเราวินิจฉัยได้เร็วว่าเด็กมีปัญหาแล้วหยุดให้กินโปรตีนที่อาจกลายเป็นสารพิษ ให้การรักษาโภชนาการบําบัด ให้กินนมพิเศษที่ไม่มีโปรตีนหรือกรดอะมิโนที่เขาย่อยไม่ได้ เขาก็จะสามารถเติบโตได้ ใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงคนทั่วไป”

นอกจากนี้ยังมีการให้อาหารคีโตทางการแพทย์ในเด็ก เพื่อควบคุมอาการชักที่ไม่ตอบสนองต่อการใช้ยากันชัก

อีกเคสหนึ่งที่นับได้ว่าคุณหมออิฐมีคนไข้เป็นครู คือ น้องตโจ เด็กชายผู้เกิดมาโดยปราศจากผนังหน้าท้อง จึงมีตับ ม้าม กระเพาะอาหาร ลำไส้เล็ก และลำไส้ใหญ่ ออกมาอยู่นอกช่องท้องทั้งหมด ซึ่งเป็นคนไข้เคสหนักที่หมออิฐได้มีส่วนร่วมในการดูแลสมัยเรียนอยู่ที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ซึ่งเด็กชายไม่อาจทานอาหารทางปากได้ปกติ และต้องได้รับสารอาหารให้ครบถ้วนทางเส้นเลือดเพื่อให้เขามีพัฒนาการเพียงพอและผ่านพ้นช่วงเวลายากลำบากระหว่างการรักษา ซึ่งคุณแม่ของน้องได้บันทึกเรื่องราวเหล่านั้นในเฟซบุ๊กเพจ ‘มีลูกเป็นครู’ จนในที่สุด เมื่อผ่านการผ่าตัดหลายครั้ง เด็กชายก็สามารถใช้ชีวิตใกล้เคียงปกติที่สุด

“เคสที่คนไข้ดูดซึมอาหารแบบปกติไม่ได้ แล้วต้องให้สารอาหารทางเส้นเลือดแบบเคสนี้ ผมก็เคยดูแลมาหลายเคส รวมถึงผู้ป่วยที่ถูกตัดลำไส้ มีปัญหาลำไส้สั้น ซึ่งเราต้องคํานวณสารอาหารต่าง ๆ ให้เพียงพอ ดูแลป้องกันการติดเชื้อ แล้วให้เขาสามารถกลับบ้านได้ ไปใช้ชีวิต เติบโต ว่ายน้ำได้ มันก็ทําให้คุณภาพชีวิตของเด็กคนหนึ่งดีขึ้นมาก ซึ่งพวกนี้จะต้องทำงานร่วมกับแพทย์ทางเดินอาหารและศัลยแพทย์อย่างใกล้ชิด”

หมออิฐมีมุมมองในฐานะแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการว่า ในการรักษาโรคใด ๆ ก็ตาม ต้องรักษาให้ครบองค์รวม หากคนไข้ยังมีความเสี่ยงทางโภชนาการ ก็อาจเป็นสาเหตุให้เขากลับมาป่วยอีกครั้ง โดยเฉพาะในเด็กที่คุณหมอมองว่าสำคัญกว่าผู้ใหญ่เพราะมีเรื่องของพัฒนาการเข้ามาเกี่ยวข้อง ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม ซึ่งล้วนสัมพันธ์กับสารอาหารที่เขาได้รับทั้งสิ้น

“ในการสื่อสารให้เด็กเข้าใจถึงความจำเป็นของสารอาหาร ผมก็จะไม่ได้ไปห้ามเขาว่าอะไรทำไม่ได้ แต่กลับกัน ผมจะบอกเขาว่าอะไรที่เขากินได้ อะไรที่กินไม่ได้ แล้วถ้าเกิดกินอันนี้แทนอันนี้ได้มั้ย เช่น แทนที่จะกินไข่เจียว อาจเปลี่ยนมาทานไข่ตุ๋นแทนเพื่อควบคุมน้ำหนัก คือต้องปรับนิด ๆ หน่อย ๆ ให้เขาไม่รู้สึกว่าถูกบังคับ ส่วนใหญ่ก็จะเห็นผลมากกว่าจากประสบการณ์ของผม โภชนาการมันเป็นศาสตร์ที่ยืดหยุ่นระดับหนึ่งอยู่แล้ว ผมจะพยายามทำให้เป็นแนวทางปฏิบัติในการใช้ชีวิตของเขามากกว่า”

สมดุลชีวิตของคนชอบกิน

อีกเหตุผลที่หมออิฐมาเป็นแพทย์โภชนาการ เพราะเขาชอบทานมาก

“ที่บ้านนี่ชอบตระเวนทานกัน แต่ตอนหลัง คุณพ่อมีเรื่องความดันเบาหวาน ผมเลยเข้าใจครอบครัวที่มีเด็กป่วยกินไม่ได้น้ำหนักตัวน้อย ผู้ปกครองก็จะกังวล ทั้ง ๆ ที่เขาก็อยากใช้ชีวิตรวมถึงการกินอย่างมีความสุข”

และเพราะชอบทานนี้เอง หนึ่งในกิจกรรมเมื่อคุณหมอหาโอกาสเดินทางท่องเที่ยวเพื่อรักษาสมดุลชีวิต คือการตระเวนกิน

“ที่ผมประทับใจในความเป็นธรรมชาติที่สุดก็ตอนไปไอซ์แลนด์ ตอนนั้นขับรถไปกับคุณแม่ พอได้อยู่กับธรรมชาติจริง ๆ ก็ได้ปล่อยวางความกังวล แล้วตอนนั้นก็รู้สึกว่าโลกเรามันกว้างใหญ่และมีอะไรให้ศึกษาอีกตั้งเยอะ อย่างผู้คนท้องที่ในเมืองที่ไม่มีตึกใหญ่โตที่อยู่กับธรรมชาติได้ อาหารท้องถิ่นก็สดใหม่ จำนวนร้านจะไม่ได้เยอะมากอะไร เป็นร้านท้องถิ่นแท้ ๆ ไม่ใช่แนวร้านสาขา”

หมออิฐมักเดินทางท่องเที่ยวต่างประเทศปีละ 1-2 ครั้ง ซึ่งแน่นอนว่าสำหรับแพทย์แล้ว การหาเวลาขนาดนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย เขาจึงมักใช้วิธีลาเพิ่มเวลามีไปอบรมหรือประชุมวิชาการที่ต่างประเทศ เวลาเขาได้เดินทางทีก็มักไปแบบเจาะลึกวางแผนทริปจัดการเองหมด และมักพาคุณแม่ไปด้วยกันเสมอ

“คุณแม่ผมอายุ 70 กว่าปีแล้ว ก็ยังเดินไหวนะ เมื่อก่อนเราก็เคยไปกับทัวร์กัน แต่มันเจาะลึกมากไม่ได้ ผมชอบอิสระเลยชอบไปเที่ยวเองวางแผนเอง อยากอยู่ตรงไหนนานก็ได้ แต่ก็ต้องเอาเส้นทางที่คุณแม่ไปไหวด้วย ถ้าตรงไหนไม่ไหวจริง ๆ ก็ต้องจ่ายเพิ่มไป แม่ยังบอกเหมือนกันว่าถ้าท่านยังเดินไหวก็จะไปด้วยกัน มีโอกาสผมก็จะพาแม่เที่ยวเสมอ”

อันที่จริง คุณหมอชอบที่จะพาทั้งครอบครัวไปท่องเที่ยวด้วยกัน แต่ด้วยวัยที่มากขึ้น คุณพ่อที่กำลังเผชิญกับโรคเบาหวานก็ต้องมาดูแล้วคุณป้าที่ป่วยเป็นมะเร็ง จึงเหลือเพียงเขาและคุณแม่ แต่คุณหมอก็ยังได้ใช้ความเชี่ยวชาญด้านโภชนาการดูแลสมาชิกในครอบครัวที่มีข้อจำกัดมากกว่าคนปกติ ให้พวกเขารับสารอาหารที่เหมาะสมกับข้อจำกัดทางสุขภาพและช่วยต่อสู้กับโรคที่กำลังเผชิญ และตัวคุณหมอเองก็ใช้หลักการด้านโภชนาการนี้ดูแลตัวเองจนเปลี่ยนตัวเองมาแล้ว

“สมัยเป็นอาจารย์แพทย์ที่จุฬาฯ ผมอยู่ในสายวิชาการ ก็ตั้งใจทํางานทําวิจัย และสอนนิสิตแพทย์มาตลอด ไม่ค่อยได้ดูแลตัวเอง ต่อมาป่วยโควิดหนักฟื้นตัวช้า ช่วงนั้นก็รู้สึก Burn out มากระดับนึง จากจุดนั้น พอร่างกายอ่อนเพลีย จึงไปตรวจจนพบว่าขาดวิตามินดี นี่ขนาดเป็นหมอโภชนาการเองก็ยังขาดเลย หลังจากนั้นผมก็ไปกินวิตามินเสริม แล้วก็รู้สึกฟื้นตัวได้ไวและสดชื่นมาขึ้นจริง ๆ

“คนไข้ชอบมองว่าผมเป็น ‘คุณหมอวิตามิน’ แต่ที่จริงผมอยากให้มองว่าเป็น ‘คุณหมอโภชนาการ’ มากกว่า ผมอยากให้ผู้คนได้เข้าใจว่าโภชนาการมันมีผลทั้งเรื่องการเจริญเติบโตที่ไม่ใช่แค่ว่าน้ำหนักส่วนสูงแต่ยังมีผลเรื่องการดูแลสุขภาพและการป้องกันโรคด้วย”

ภาระหน้าที่ที่คุณหมออิฐได้ดูแล อาจเป็นเพียงฟันเฟืองเล็ก ๆ ในการดูแลคนไข้เด็กที่อาจไม่ได้ถึงขั้นเปลี่ยนแปลงชีวิตคนจากหน้ามือเป็นหลังมือเหมือนอย่างสาขาอื่น แต่ก็เป็นอีกปัจจัยสำคัญที่ทำให้คนไข้ยิ้มได้กว้างขึ้นกับคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และเติบโตไปอย่างสมบูรณ์มากขึ้นด้วยการดูแลจากคุณหมอที่เข้าใจเด็กคนนี้

ติดต่อสอบถาม หรือทำนัดหมายกับเจ้าหน้าที่
ผ่าน LINE @MBRACE

LINE @MBRACE

บทความและผลงานตีพิมพ์โดยคุณหมอท่านนี้

ความสูงตามพันธุกรรม (Mid Parental Height): อยากให้ลูกสูงกว่าพ่อแม่ทำได้จริงไหม?อ่านบทความ →

3 สารอาหารที่เด็กไทยมักขาด: วิตามินดี ธาตุเหล็ก และสังกะสีอ่านบทความ →

การประเมินการเจริญเติบโตเด็ก ดูเทรนด์น้ำหนัก ส่วนสูง และกราฟการเติบโตอ่านบทความ →

เด็กกินยาก: แยกพฤติกรรมตามวัยกับโรค ARFID และวิธีแก้ลูกกินยากอ่านบทความ →

จุลินทรีย์ลำไส้เด็ก: ทำไมสุขภาพลำไส้จึงเกี่ยวข้องกับโรคอ้วนและโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ตั้งแต่วัยเด็กอ่านบทความ →