ภาวะเด็กผอมเกินหรือภาวะน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์

เด็กผอมที่ว่าน่ารัก ภัยร้ายที่ไม่ควรมองข้าม

ภาวะโภชนาการที่ดี เป็นพื้นสำคัญของการมีสุขภาพดีตลอดชีวิตโดยเฉพาะในช่วงที่มีการเจริญเติบโตตั้งแต่ในครรภ์มารดาจนถึงวัยรุ่น เนื่องจากการเจริญเติบโตมีทั้งด้านสมองและร่างกาย หากขาดอาหาร สิ่งที่พบเห็นคือ เด็กตัวเล็ก ผอม  เตี้ย ซึ่งเป็นการแสดงออกทางด้านร่างกาย แต่ผลที่เกิดขึ้นมิใช่แค่เพียงด้านร่างกายเท่านั้น ยังมีผลต่อการพัฒนาสมองด้วยทำให้สติปัญญาต่ำ เรียนรู้ช้า ไม่สนใจสิ่งแวดล้อม เมื่อเป็นผู้ใหญ่ ประสิทธิภาพการทำงานจะต่ำ ส่งผลต่อการพัฒนาประเทศ

จากสภาพสังคมและเศรษฐกิจของประเทศที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้เด็กไทยมีขนาดร่างกายบางไม่สมดุลทั้งน้ำหนักและส่วนสูง ภาวะน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ในเด็กเป็นสถานการณ์ที่เด็กมีน้ำหนักน้อยกว่าที่ควรจะเป็นสำหรับอายุและส่วนสูงของพวกเขา ซึ่งเป็นหนึ่งในปัญหาสุขภาพเด็กที่น่ากังวล ภาวะนี้อาจเกิดขึ้นจากหลายสาเหตุและสามารถมีผลกระทบทางทางจิตใจ สุขภาพและพัฒนาการของเด็ก

สาเหตุของภาวะน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์

การเกิดภาวะเด็กผอมและน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์มักเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย เช่น:

1. การรับประทานอาหารไม่เพียงพอ: สาเหตุหลักอาจเป็นการรับประทานอาหารที่ไม่เพียงพอหรือไม่มีคุณค่าทางโภชนาการ
2. ปัญหาสุขภาพ: โรคบางอย่าง เช่น โรคทางเดินอาหาร, โรคภูมิคุ้มกัน, หรือความผิดปกติทางเมตาบอลิสม์
3. ปัจจัยทางจิตใจและอารมณ์: ความเครียด, ภาวะซึมเศร้า, หรือปัญหาทางจิตใจอื่นๆ
4. ปัญหาในการดูดซึมสารอาหาร: บางเด็กอาจมีปัญหาในการดูดซึมสารอาหารจากอาหารที่รับประทาน

ผลกระทบของภาวะน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์

1. การเจริญเติบโตล่าช้า: การพัฒนาที่ล่าช้า ทั้งด้านร่างกายและการพัฒนาทางสมอง อาจส่งผลกระทบต่อการเรียนรู้และพัฒนาการทางสังคมในระยะยาว
2. ภูมิคุ้มกันต่ำ: ภาวะน้ำหนักต่ำสามารถทำให้ระบบภูมิคุ้มกันของเด็กอ่อนแอลง ทำให้มีความเสี่ยงสูงต่อการติดเชื้อ
3. ปัญหาด้านสุขภาพระยะยาว: เช่น ความผิดปกติทางเมตาบอลิสม์ และปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการกินและโภชนาการ
4. ปัญหาทางจิตใจและอารมณ์: ภาวะน้ำหนักต่ำอาจส่งผลต่อสภาพจิตใจและอารมณ์ของเด็ก เช่น ไม่มั่นใจในตนเอง

ด้วยเหตุนี้ ภาวะน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์จึงเป็นเรื่องที่ควรได้รับความสนใจและต้องปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุและวิธีการจัดการที่เหมาะสม การตรวจสอบและจัดการอย่างเหมาะสมสามารถช่วยให้เด็กมีการเจริญเติบโตที่สมดุลและมีสุขภาพที่ดี.

การดูแลป้องกันและจัดการภาวะน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์

ข้อมูลจากการสำรวจการรับประทานอาหารว่างของเด็กในปัจจุบัน  พบว่า  เด็ก ได้รับพลังงานจากอาหารว่างและขนมมากกว่าที่ควรได้รับ  ทำให้ร่างกายได้รับสารอาหารที่มีประโยชน์จากอาหารมื้อหลักลดลง  นอกจากนี้แล้ว  ขนมและของว่างที่เด็กไทยนิยมรับประทาน   มีส่วนประกอบของแป้ง  ไขมันและน้ำตาลในปริมาณมาก  เช่น  ขนมถุง / ขนมซอง  น้ำอัดลม  ส่งผลให้เด็กไทยมีปัญหาโภชนาการเกินและเป็นโรคอ้วนเพิ่มขึ้นเป็นอย่างมาก

ผู้ปกครองจึงควรใส่ใจกับขนมหรือของว่างที่จัดให้แก่เด็ก  โดยเลือกสรรขนมและของว่างให้มีคุณค่า  มีสารอาหารที่จำเป็น  และจัดให้ในปริมาณที่เหมาะสม  ไม่มากเกินไปจนอาจทำให้เด็กน้ำหนักเกินหรือเด็กอิ่มจนไม่อยากกินอาหารมื้อหลักที่จำเป็นแก่ร่างกายจนทำให้เกิดภาวะขาดสารอาหาร

รวมถึงควรพาลูกน้อยเข้าตรวจสุขภาพเพื่อให้คุณหมอช่วยประเมินการเจริญเติบโตของลูกน้อยอย่างสม่ำเสมอ จะได้ช่วยควบคุมน้ำหนักของลูกน้อยให้เป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐานด้วย ถ้าผู้ปกครองปฏิบัติดังนี้ จะทำให้เด็กสูงดีสมส่วน สุขภาพแข็งแรง และมีการเจริญเติบโตเต็มศักยภาพ

จะรู้ได้อย่างไรว่าเด็กอ้วนและน้ำหนักเกินเกณฑ์

ดัชนีชี้วัดที่ใช้ในการประเมินการเจริญเติบโต

การใช้น้ำหนักและส่วนสูงในการประเมินภาวะการเจริญเติบโต มี 3 ดัชนี คือ น้ำหนักตามเกณฑ์ส่วนสูง (weight for height)  น้ำหนักตามเกณฑ์อายุ (weight for age) และส่วนสูงตามเกณฑ์อายุ (height for age) ดัชนีแต่ละตัวจะให้ความหมายในการประเมินซึ่งมีข้อเด่นและข้อด้อยที่แตกต่างกัน โดยเฉพาะเมื่อนำไปใช้ในการสำรวจภาคตัดขวาง (cross-sectional survey) จึงมีข้อพึงระวังในการแปล ความหมายจากการประเมินได้ดังนี้

1.น้ำหนักตามเกณฑ์ส่วนสูง (weight for height)

น้ำหนักตามเกณฑ์ส่วนสูง เนื่องจากน้ำหนักเปลี่ยนแปลงได้รวดเร็วกว่าส่วนสูง ถ้าเด็ก ได้รับอาหารไม่เพียงพอจะมีน้ำหนักลดลง มีภาวะผอม (wasting) ดังนั้นน้ำหนักตามเกณฑ์ส่วนสูง จึงเป็น ดัชนีบ่งชี้ที่ไวในการสะท้อนภาวะโภชนาการในปัจจุบัน แม้ไม่ทราบอายุที่แท้จริง และอิทธิพลจากเชื้อชาติ มีผลกระทบน้อย และเป็นดัชนีบ่งชี้ภาวะโภชนาการเกิน (ภาวะอ้วน) ที่ใช้กันอยู่ในสากล

2.น้ำหนักตามเกณฑ์อายุ (weight for age)

น้ำหนักตามเกณฑ์อายุ น้ำหนักเป็นผลรวมของกล้ามเนื้อ ไขมัน น้ำ และกระดูก น้ำหนัก ตามเกณฑ์อายุเป็นดัชนีบ่งชี้ถึงความสัมพันธ์ของการเจริญเติบโตของน้ำหนักที่เพิ่มขึ้นตามอายุของเด็ก ที่นิยมใช้แพร่หลาย ในการประเมินภาวะการขาดโปรตีนและพลังงาน เป็นดัชนี

3.ส่วนสูงตามเกณฑ์อายุ (height for age)

ส่วนสูงตามเกณฑ์อายุ ส่วนสูงที่สัมพันธ์กับอายุเป็นดัชนีบ่งชี้ภาวะการเจริญเติบโตที่เกิดขึ้น อย่างต่อเนื่องยาวนานในอดีต ถ้าเด็กได้รับอาหารไม่เพียงพอเป็นเวลานาน หรือมีการเจ็บป่วยบ่อย ๆ มีผลให้ อัตราการเจริญเติบโตของโครงสร้างของกระดูกเป็นไปอย่างเชื่องช้าหรือชะงักงัน ทำให้เป็นเด็กตัวเตี้ย (stunting) กว่าเด็กที่เป็นเกณฑ์อ้างอิงซึ่งมีอายุเดียวกัน ดังนั้นส่วนสูงตามเกณฑ์อายุจึงเป็นดัชนีบ่งชี้ภาวะ การขาดโปรตีนและพลังงานแบบเรื้อรังมาเป็นระยะเวลานาน ทำให้มีความบกพร่องของการเจริญเติบโต ด้านโครงสร้างส่วนสูงทีละเล็กละน้อย ถ้าไม่ได้รับการแก้ไขก็จะสะสมความพร่องจนตกเกณฑ์

สรุป

ภาวะน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ในเด็กเป็นปัญหาที่ให้ความสำคัญและการจัดการอย่างเหมาะสม เพื่อป้องกันผลกระทบระยะยาวที่อาจเกิดขึ้นต่อสุขภาพและคุณภาพชีวิตของเด็ก และจำเป็นต้องได้รับการสนับสนุนจากทั้งครอบครัวและผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพในการช่วยให้เด็กมีการเจริญเติบโตที่สมดุล โดยคุณพ่อคุณแม่สามารถเทียบการเจริญเติบโตของลูกน้อยเบื้องต้นด้จากกราฟ หรือปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อผลที่แม่นยำมากขึ้นและช่วยในการดูแลลูกน้อยได้อย่างตรงจุด การเข้ารับการตรวจสุขภาพโดยแพทย์อย่างสม่ำเสมอจะช่วยให้ประเมินภาวะการเจริญเติบโตของลูกน้อย ซึ่งหากพบปัญหาก็จะได้ประเมินหาสาเหตุและวางแผนการรักษาได้อย่างทันถ้วงที