เรื่องทั่วไปเกี่ยวกับภาวะกระดูกสันหลังยุบตัว
ภาวะกระดูกสันหลังยุบตัว (Vertebral compression fracture) คือ ภาวะที่ข้อกระดูกสันหลังส่วนหน้าแตก หัก หรือยุบ เพราะมีแรงกดต่อกระดูกสันหลัง เช่น อุบัติเหตุ ล้มก้นกระแทก หรืออาจเกิดเพราะโรคกระดูกพรุนก็ได้ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อความหนาแน่นของกระดูกลดลงจากการสลายของมวลกระดูก หรืออาจเกิดจากเนื้องอกก็ได้ ภาวะกระดูกสันหลังยุบตัวมักเกิดขึ้นที่รอยต่อระหว่างกระดูกสันหลังระดับอกและกระดูกสันหลังระดับเอว เมื่อข้อกระดูกส่วนหน้าแตก กระดูกนี้จะยุบตัวลง ผู้ป่วยจะมีอาการปวดหลังบริเวณบั้นเอวส่วนบนและอาจมีรูปร่างของร่างกายที่เปลี่ยนไป อาจเตี้ยลงหรือหลังค่อม หากภาวะกระดูกสันหลังยุบก่อให้เกิดการกดทับเส้นประสาทร่วมด้วย ผู้ป่วยจะมีอาการอ่อนแรงที่ขา ขาชา ปวดร้าวที่ขา มีปัญหาในการควบคุมการขับถ่าย หรือเนื้องอกที่ทำให้กระดูกอ่อนแอ
การยุบตัวของกระดูกมีกี่ประเภท
แบ่งตามลักษณะการยุบได้ดังนี้
- การยุบแบบโค้งงอ (Wedge) เกิดจากการที่กระดูกส่วนหน้าแตกและยุบตัวจนทำให้กระดูกอยู่ในรูปโค้งงอการยุบตัวชนิดนี้พบได้มากกว่าครึ่งหนึ่งของภาวะกระดูกยุบทั้งหมด
- การยุบที่เกิดจากข้อกระดูกแตกทั้งอัน (Crush) การยุบตัวชนิดนี้เกิดจากกระดูกสันหลังแตกทั้งข้อ ไม่ใช่แค่เพียงข้างเดียวและกระดูกจะยุบตัวลง
- การยุบที่เกิดจากการแตกและกระจายของกระดูก (Burst) ภาวะกระดูกยุบตัวชนิดนี้เกิดจากการแตกของกระดูกและเศษกระดูกกระจายไปหลายทิศทาง กระดูกที่แตกแบบนี้เป็นการแตกที่รุนแรงและควรได้รับการรักษาทันที
การแตกของกระดูกอาจแบ่งได้สองประเภท
- ไม่เคลื่อนออกจากตำแหน่ง (Stable) กระดูกแตกแต่ยังไม่เคลื่อนที่ออกจากตำแหน่งเดิม
- เคลื่อนออกจากตำแหน่ง (Unstable) เศษกระดูกเคลื่อนออกจากตำแหน่งเดิมและอาจรบกวนเส้นประสาทและเนื้อเยื่อที่อยู่ใกล้เคียง
ผู้ที่มีภาวะกระดูกสันหลังยุบจะมีอาการอย่างไร
- อาการปวดหลังที่เกิดขึ้นทันที อาการปวดอาจทุเลาลงเมื่อพักผ่อนและแย่ลงเมื่อขยับตัว
- ความยากลำบากในการเคลื่อนไหวร่างกาย ความยืดหยุ่นของร่างกายอาจมีได้จำกัด เช่น ยืน, เดิน, ก้มตัว หรือบิดตัว
- อาการเหน็บหรือชาที่หลัง
- ความบอบช้ำที่จุดที่กระดูกหัก
- กล้ามเนื้ออ่อนแรงหรือเป็นตะคริว
อาการของกระดูกยุบอาจมีตั้งแต่เบาถึงรุนแรง คุณอาจไม่รู้สึกถึงอาการ หากกระดูกหักหรือแตกไม่รุนแรง
- ความสูงของร่างกายที่ลดลง เป็นสัญญาณทั่วไปของภาวะกระดูกยุบ
ภาวะกระดูกสันหลังยุบเกิดขึ้นได้อย่างไร
ภาวะกระดูกสันหลังยุบอาจเกิดจากสาเหตุต่อไปนี้ ได้แก่:
- โรคกระดูกพรุน โดยสภาพธรรมชาติ กระดูกจะอ่อนแอลงและเสื่อมไปตามวัย ความหนาแน่นของกระดูกจะลดลงจากการสลายของมวลกระดูก อย่างไรก็ตาม โรคกระดูกพรุนอาจเกิดจากปัจจัยอื่น ๆ ได้ด้วย เช่น กิจวัตรประจำวัน อาหาร ภาวะขาดแคลเซียมและวิตามินดี การใช้ยาบางชนิด กระดูกที่หักเพราะโรคกระดูกพรุนอาจเกิดขึ้นระหว่างกิจกรรมทั่วไป หรืออุบัติเหตุที่สร้างความกระทบกระเทือนต่อกระดูกสันหลังที่เบามาก เช่น การจาม, สะดุดแต่ยังไม่ล้ม, การลงจากรถ, การบิดตัว
- การได้รับบาดเจ็บหรืออุบัติเหตุ เช่น การล้ม, อุบัติเหตุทางรถยนต์ ล้มก้นกระแทก นั่งรถตกหลุม
- มะเร็ง เนื้องอกบางชนิดสามารถแพร่กระจายไปยังกระดูกสันหลังได้และทำให้กระดูกสันหลังอ่อนแอลง
มีปัจจัยเสี่ยงอะไรบ้างที่ทำให้เกิดภาวะกระดูกสันหลังยุบตัวง่ายขึ้น
- อายุมากกว่า 50 ปีขึ้นไป
- ผู้หญิงในช่วงวัยหมดประจำเดือน เพราะขาดฮอร์โมนเอสโตรเจน (Estrogen)
- มีภาวะที่ส่งผลกระทบต่อความแข็งแรงของกระดูก เช่น ผู้ที่มีรูปร่างผอมหรือน้ำหนักน้อยเกินไป การขาดแคลเซียมและวิตามินดี ภาวะกระดูกพรุน
- เคยมีภาวะกระดูกสันหลังยุบมาก่อน
- การขาดการเคลื่อนไหว ทำให้กล้ามเนื้อแข็งแรงและยืดหยุ่นน้อยลง
ผู้มีภาวะกระดูกสันหลังยุบอาจมีภาวะแทรกซ้อนอะไรได้บ้าง
ภาวะแทรกซ้อนอาจมีได้ดังนี้
- หลังค่อม (Kyphosis) กระดูกสันหลังโค้งไปข้างหน้า
- ปัญหาในการควบคุมการขับถ่ายหรือปัสสาวะ หากกระดูกที่แตกหรือหักกดทับเส้นประสาท
- ปวดเรื้อรัง
- อาจกระดูกหักในอนาคต
การตรวจวินิจฉัยภาวะกระดูกสันหลังยุบมีวิธีการอย่างไร
ในเบื้องต้น แพทย์อาจตรวจร่างกาย ดังนี้
- ตรวจสอบการเรียงตัวของกระดูกสันหลังและความสูงและท่าทางของร่างกาย
- กดเบา ๆ ที่หลังเพื่อหาบริเวณที่มีอาการปวด
- ตรวจสอบสัญญาณที่แสดงว่าเส้นประสาทมีปัญหา เช่น อาการเหน็บหรือชา กล้ามเนื้ออ่อนแรง
- แพทย์อาจตรวจด้วยภาพถ่ายเพื่อตรวจสอบการแตกหรือหักของกระดูกสันหลังและตำแหน่งที่พบ ได้แก่
- การตรวจด้วยการเอกซเรย์กระดูกสันหลัง
- การตรวจด้วยการเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ เป็นการยิงรังสีเอกซเรย์ที่กระดูกสันหลัง แล้วใช้คอมพิวเตอร์สร้างเป็นภาพ
- การตรวจด้วยเครื่อง MRI ซึ่งใช้สนามแม่เหล็กความเข้มสูงและคลื่นวิทยุความถี่จำเพาะร่วมกับการคำนวณด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์
- การตรวจวัดความหนาแน่นกระดูก (DEXA scan) เป็นการถ่ายภาพเอกซเรย์ชนิดหนึ่งเพื่อวัดการสูญเสียมวลกระดูก
- การฉีดสารทึบแสงเข้าช่องไขสันหลัง (Myelogram) แพทย์จะฉีดสีทึบแสงเข้าไปที่ช่องไขสันหลังเพื่อตรวจดูความผิดปกติที่ไขสันหลัง รากประสาท และโครงสร้างโดยรอบ
มีวิธีการใดบ้างที่ใช้รักษาภาวะกระดูกสันหลังยุบ
การรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรค
- การรับประทานยาแก้ปวด เช่น ยาบรรเทาอาการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (Non-steroidal antiinflammatory drugs: NSAIDs) หรือยาแก้ปวดข้อ ยาคลายกล้ามเนื้อ
- การสวมเสื้อเกราะพยุงหลัง จะช่วยบรรเทาอาการปวดหลังโดยจะทำให้กระดูกสันหลังกระทบกระเทือนน้อยลงเมื่อขยับตัว
- การรับประทานยารักษาโรคกระดูกพรุน มีหลายประเภท ได้แก่
- ยากลุ่มบิสฟอสโฟเนต (Bisphosphonate) ซึ่งเป็นยารักษาโรคกระดูกพรุน ออกฤทธิ์ช่วยชะลอหรือป้องกันการสูญเสียมวลกระดูกโดยจะยับยั้งการทำงานของเซลล์สลายกระดูก
- ยากระตุ้นการสร้างกระดูก (Teriparatide) เป็นยาที่เลียนแบบการทำงานของฮอร์โมนพาราไทรอยด์ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่มีหน้าที่ควบคุมแคลเซียมและกระบวนการสร้างกระดูก ยานี้จะกระตุ้นการทำงานของเซลล์สร้างกระดูก (osteoblast)
ยาทั้งสองประเภทช่วยให้กระดูกแข็งแรงขึ้น การสั่งยาขึ้นอยู่กับปัจจัยเสี่ยงของแต่ละคน
- การกายภาพบำบัด เพื่อช่วยเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อบริเวณกระดูกสันหลัง
- การผ่าตัดรักษากระดูกสันหลังยุบ ได้แก่
- การฉีดซีเมนต์เข้าไปในกระดูกที่ยุบ (Vertebroplasty) วิธีนี้จะช่วยรักษาด้วยการยึดและสมานกระดูกสันหลัง กระดูกจะหยุดเคลื่อนตัว ช่วยให้ผู้ป่วยหายจากอาการปวดได้อย่างรวดเร็ว และใช้เวลาฟื้นตัวไม่นาน
- การฉีดซีเมนต์เข้าไปในกระดูกที่ยุบโดยการยกถ่างกระดูกสันหลัง (Kyphoplasty) วิธีนี้จะใช้เข็มที่ใช้ฉีดซีเมนต์ฉีดวัสดุคล้ายบอลลูนเข้าไปในกระดูกสันหลัง เมื่อบอลลูนพองตัวขึ้น จะช่วยพยุงกระดูกสันหลังไว้และสร้างช่องว่างเพื่อฉีดซีเมนต์เข้าไปในส่วนที่ยุบ
เราจะป้องกันไม่ให้มีภาวะกระดูกสันหลังยุบได้อย่างไร
แม้อาจไม่สามารถป้องกันทุกสาเหตุได้ แต่เราอาจปฏิบัติตัวได้ตามนี้
- ใช้ชีวิตอย่างระมัดระวัง ไม่ให้ได้รับบาดเจ็บจากอุบัติเหตุ เช่น กำจัดสิ่งกีดขวางทางเดิน การสวมเข็มขัดนิรภัยขณะอยู่บนรถ
- รับประทานอาหารที่มีสารอาหารครบถ้วนเพื่อจะได้รับวิตามินดีและแคลเซียมอย่างเพียงพอเพื่อเสริมสร้างความแข็งแรงของกระดูก
- หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ เพราะสารนิโคตินทำให้กระดูกอ่อนแอลง
- ตรวจสุขภาพเป็นประจำ
Ref: mahidol | clevelandclinic |
ติดต่อสอบถาม หรือทำนัดหมายกับเจ้าหน้าที่ผ่าน LINE @MBRACE
ทำนัดหมายแพทย์ออนไลน์ | Appointment
-
ศ. นพ. วิชาญ ยิ่งศักดิ์มงคล
ศูนย์กระดูกสันหลัง
ความชำนาญพิเศษ
ศัลยกรรมกระดูก และ โรคกระดูกสันหลัง -
นพ. อาทิตย์ หงส์วานิช
ศูนย์กระดูกสันหลัง
ความชำนาญพิเศษ
ศัลยกรรมกระดูก และ โรคกระดูกสันหลัง -
นพ. เอกปฏิภาณ เอี่ยมสกุลนนท์
ศูนย์กระดูกสันหลัง
ความชำนาญพิเศษ
ศัลยศาสตร์ออโธปิดิกส์ -
นพ.ปัตย์ ปั้นเหน่งเพ็ชร
แผนกเวชศาสตร์ฟื้นฟู และกายภาพบำบัด | ศูนย์กระดูกสันหลัง
ความชำนาญพิเศษ
วิสัญญีวิทยา เวชศาสตร์การระงับปวด -
รองศาสตราจารย์ (พิเศษ) ดร.พญ. พรพรรณ เฉลิมกิจพานิชย์
แผนกเวชศาสตร์ฟื้นฟู และกายภาพบำบัด | ศูนย์กระดูกสันหลัง
ความชำนาญพิเศษ
วิสัญญีวิทยา อนุสาขา เวชศาสตร์ความปวด -
นพ. มาร์วิน เทพโสพรรณ
แผนกเวชศาสตร์ฟื้นฟู และกายภาพบำบัด | ศูนย์กระดูกสันหลัง
ความชำนาญพิเศษ
วิสัญญีวิทยา -
รศ. พญ. สุปราณี นิรุตติศาสน์
ศูนย์กระดูกสันหลัง | แผนกห้องผ่าตัด
ความชำนาญพิเศษ
วิสัญญีแพทย์ และ ผู้เชี่ยวชาญการบำบัดความปวด -
นพ. ณัฐพัฒน์ ตั้งจิตเจริญ
ศูนย์กระดูกสันหลัง
ความชำนาญพิเศษ
ศัลยกรรมกระดูกและโรคกระดูกสันหลัง