โรคกระดูกสันหลังเคลื่อนทับเส้นประสาท (Spondylolisthesis) คืออะไร
โรคกระดูกสันหลังเคลื่อน คือ ภาวะที่ข้อต่อกระดูกสันหลังข้อหนึ่งเคลื่อนที่ไปจากตำแหน่งเดิมจนทำให้เกิดการกดทับข้อต่อกระดูกสันหลังอันล่าง และเกิดการกดทับเส้นประสาทตามมา ผู้ป่วยอาจมีอาการปวดหลัง, ปวดขา, ขาชา หรือขาอ่อนแรง และมีปัญหาในการใช้ชีวิตประจำวัน
อาการของโรคกระดูกสันหลังเคลื่อนทับเส้นประสาท
- ปวดตึงที่บริเวณกล้ามเนื้อขาด้านหลัง
- ปวดหลังบริเวณเอวส่วนล่างเวลานั่ง ก้มหรืองอตัว
- ปวดบริเวณต้นขาหรือก้น
- ถ้าเส้นประสาทถูกกดทับ จะทำให้มีขาชาหรือขาปวด หรือชาเท้า และมีปัญหาในการกลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระ
ประเภทของโรคกระดูกสันหลังเคลื่อนทับเส้นประสาท
Degenerative Spondylolisthesis โรคกระดูกสันหลังเคลื่อนเพราะเสื่อมตามอายุ เกิดขึ้นเมื่อเราอายุมากขึ้นและหมอนรองกระดูกเสื่อมและบางลงไปตามวัย ทำให้เกิดช่องว่างระหว่างกระดูกสันหลังมากขึ้นและเกิดความเสี่ยงที่ข้อต่อกระดูกสันหลังเคลื่อนตามไปด้วย
Congenital Spondylolisthesis โรคกระดูกสันหลังเคลื่อนตั้งแต่กำเนิด โรคกระดูกสันหลังเคลื่อนประเภทนี้เกิดจากการที่ร่างกายของเด็กทารกไม่ได้สร้างกระดูกสันหลังในรูปแบบที่เหมาะสมตั้งแต่อยู่ในครรภ์
Isthmic Spondylolisthesis เกิดขึ้นเมื่อกระดูกไขสันหลังขนาดเล็ก Pars Interarticularis ที่เชื่อมข้อต่อกระดูกสันหลังไว้ด้วยกันแตกหรือหัก ทำให้ข้อต่อกระดูกสันหลังเคลื่อนออกจากตำแหน่งเดิม
โรคกระดูกสันหลังเคลื่อนทับเส้นประสาทเกิดขึ้นได้อย่างไร
- ความเสื่อมของร่างกายตามวัย
- ความผิดปกติของกระดูกตั้งแต่กำเนิด
- โรคกระดูกสันหลังเสื่อม
- การได้รับบาดเจ็บที่กระดูกสันหลัง
- ความเจ็บป่วยอื่น ๆ เช่น โรคเนื้องอกที่กระดูกสันหลัง
- การผ่าตัดที่กระดูกสันหลัง
- การได้รับบาดเจ็บจากการเล่นกีฬา
- ช่วงร่างกายเจริญเติบโตอย่างเร็ว
- มีอายุมากกว่า 50 ขึ้นไป
การตรวจวินิจฉัยโรคกระดูกสันหลังเคลื่อนทับเส้นประสาทมีวิธีการอย่างไร
สำหรับการตรวจเบื้องต้น แพทย์จะเริ่มต้นจากการตรวจตามร่างกาย และตรวจโดยการถ่ายภาพด้วยการ
- เอกซเรย์ ทำให้เห็นการเรียงตัวที่ผิดปกติของข้อต่อกระดูกสันหลังหรือรอยหักของกระดูกได้
- CT scan ทำให้เห็นภาพความผิดปกติที่มีความละเอียดสูงขึ้นของกระดูกหรือเนื้อเยื่อ ทำให้แพทย์วินิจฉัยได้แม่นยำมากขึ้น
- MRI การถ่ายภาพที่มีความละเอียดสูง สามารถแสดงภาพของไขสันหลังและและเส้นประสาท ทำให้ระบุตำแหน่งที่แน่ชัดของหมอนรองกระดูกทับเส้น
ความรุนแรงของโรคสามารถแบ่งได้ตามระดับการเคลื่อนของกระดูกสันหลัง
- ระดับที่ 1 ข้อต่อกระดูกสันหลังเคลื่อนไม่เกิน 25 เปอร์เซ็นต์
- ระดับที่ 2 ข้อต่อกระดูกสันหลังเคลื่อนระหว่าง 26-50 เปอร์เซ็นต์
- ระดับที่ 3 ข้อต่อกระดูกสันหลังเคลื่อนระหว่าง 51-75 เปอร์เซ็นต์
- ระดับที่ 4 ข้อต่อกระดูกสันหลังเคลื่อนตั้งแต่ 76-100 เปอร์เซ็นต์
มีวิธีการใดบ้างที่ใช้รักษาโรคกระดูกสันหลังเคลื่อนทับเส้นประสาท
แพทย์จะเลือกวิธีการรักษาโดยพิจารณาจากความรุนแรงของอาการและระดับของโรคที่ผู้ป่วยเป็น อาจไม่ได้จำเป็นต้องผ่าตัดเสมอไป
- การพักผ่อน หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายแบบหนักหรือเล่นกีฬา เพื่อช่วยให้ไม่ให้น้ำหนักไปกดลงที่กระดูกสันหลัง
- การรับประทานยา ยาแก้ปวด เช่น ไอบูโพรเฟน (Ibuprofen), พาราเซตามอล, ยากลุ่มโอปิออยด์สำหรับระงับอาการปวดระดับปานกลางถึงรุนแรง, ยาคลายกล้ามเนื้อ
- การกายภาพบำบัด เพื่อบำบัดการเคลื่อนไหวของร่างกายและเสริมสร้างกล้ามเนื้อบริเวณกระดูกสันหลังให้แข็งแรง
- การผ่าตัด เป็นวิธีการรักษาที่มักใช้กับผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรง เช่น อาการปวด มีปัญหาในการเคลื่อนไหวและอาการที่มาจากการกดทับเส้นประสาท
- การขยายโพรงเส้นประสาทที่ตีบ (Spinal Decompression) เพื่อช่วยลดการกดทับบนเส้นประสาทเพื่อรักษาอาการปวดต่อไป
- การผ่าตัดเชื่อมข้อกระดูกสันหลัง (Spinal Fusion) เป็นการผ่าตัดเชื่อมกระดูกสันหลังที่เคลื่อน หลังผ่าตัด ผู้ป่วยอาจรู้สึกว่ากระดูกสันหลังเคลื่อนไหวไม่ยืดหยุ่นเท่าเดิม
- การผ่าตัดโดยยึดกระดูกไขสันหลังด้วยลวดหรือสกรู (Pars Repair) เป็นวิธีที่เชื่อมข้อกระดูกสันหลังที่แตกด้วยลวดหรือสกรู
หลังจากผ่าตัดแล้ว ผู้ป่วยอาจต้องนอนโรงพยาบาล 1 วันเป็นอย่างน้อยและโดยส่วนใหญ่แล้ง ผู้ป่วยสามารถกลับบ้านได้ในหนึ่งสัปดาห์ ผู้ป่วยอาจยืนหรือเดินได้ภายใน 1 วันหลังจากผ่าตัด นอกจากนี้ ผู้ป่วยควรงดการทำกิจกรรมที่ใช้แรงในช่วงระหว่าง 8-10 สัปดาห์หลังผ่าตัด
ภาวะแทรกซ้อนของโรคกระดูกสันหลังเคลื่อน
หากไม่ได้รับการรักษา หรือหากรากประสาทที่ไขสันหลังถูกกดด้วยกระดูกสันหลัง อาจทำให้ผู้ป่วยมีอาการต่อไปนี้
- อาการปวดหลังเรื้อรัง
- โรคข้อและกระดูกสันหลังอักเสบ
- รากประสาทที่ถูกกดทับจะทำให้เกิดโรค Cauda Equina Syndrome ซึ่งจะทำให้ผู้ป่วยมีอาการชาที่ขา, ด้านในต้นขา, ด้านหลังขา หรือเท้า หรือรู้สึกเจ็บหรืออ่อนแรงที่ขา และอาจมีปัญหาในการกลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระ รวมทั้งอัมพาต
เราจะป้องกันไม่ให้เป็นโรคกระดูกสันหลังเคลื่อนได้อย่างไร
- ออกกำลังกายเพื่อเสริมสร้างความแข็งแรงให้กับกล้ามเนื้อหลังและกล้ามเนื้อท้อง
- ควบคุมน้ำหนักตัว
- นั่งทำงานหรือยืนในท่าที่ยืดหลังตรง
- ออกกำลังกายอย่างระมัดระวังและไม่หนักจนเกินไป
Ref: clevelandclinic | webmd | spineinfo
ศ. นพ. วิชาญ ยิ่งศักดิ์มงคล
ศูนย์กระดูกสันหลัง
ความชำนาญพิเศษ ศัลยกรรมกระดูก และ โรคกระดูกสันหลัง
ทำนัดหมายแพทย์ออนไลน์ | Appointment
Prof. Wicharn Yingsakmongkol, M.D.
Spine Centre
Specialty
Orthopaedic Surgery and Spinal Surgery
Language
Thai, English
Spinal surgery, Spinal deformity, Scoliosis, Total Artificial Disc Replacement (Lumbar & Cervical Regions)
– Certified Thai Specialty Board of Orthopedic Surgery
– Certified Surgical Spine Fellowship (2years programme), University of MissouriColumbia, USA
– Fellowship in Spine Surgery, Columbia Spine Center, USA
– Fellowship in Pediatric Orthopedic and Spinal Deformity Surgery, Delaware, USA
– M.D., Chulalongkorn University
Doctor’s Schedule
| Day | Time | Location |
|---|---|---|
| Tuesday | 17:30 – 20:00 | Spine Centre (เฉพาะนัด (Only for the scheduled appointment)) |
| Saturday | 08:30 – 13:00 | Spine Centre (เฉพาะนัด (Only for the scheduled appointment)) |