ภาวะตัวเตี้ยคืออะไร (Short Stature)
ภาวะตัวเตี้ย คือ ภาวะที่เด็กมีส่วนสูงน้อยกว่าเด็กคนอื่น ๆ ที่มีเพศและอยู่ในช่วงอายุเดียวกันประมาณ 95% ถึง 97% หรือมีความสูงน้อยกว่าเปอร์เซ็นต์ไทล์ที่ 3 ตามเกณฑ์อายุ เพศและเชื้อชาติเดียวกัน อย่างไรก็ตาม หากเด็กมีรูปร่างเตี้ยแต่มีอัตราการเจริญเติบโตปกติ ก็อาจไม่ได้มีปัญหาสุขภาพและไม่ใช่เรื่องน่ากังวล พวกเขาอาจถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมมาจากพ่อแม่ที่ตัวเตี้ย เรียกว่า “ภาวะตัวเตี้ยแบบพันธุกรรม (Familial Short Stature)”
สำหรับเด็กที่มีภาวะตัวเตี้ยนั้น จะมีความสูงต่ำกว่าความสูงเฉลี่ยเป็นเวลานานกว่าหนึ่งปี และอาจยิ่งทิ้งช่วงห่างจากเด็กวัยเดียวกันเมื่ออายุมากขึ้น นี่อาจเป็นสัญญาณของปัญหาการเจริญเติบโต
โดยปกติแล้ว อัตราการเจริญเติบโตโดยทั่วไป คือ
- อายุ 0 ถึง 1 ปี ประมาณ 25 ซม.
- อายุ 1 ถึง 2 ปี ประมาณ 12 ซม.
- อายุ 2 ถึง 4 ปี ประมาณ 6-7 ซม.
- อายุ 4 ปีจนถึงวัยเจริญพันธุ์ ประมาณ 4-6 ซม. ต่อปี
ภาวะตัวเตี้ยเกิดขึ้นได้อย่างไร
ภาวะตัวเตี้ยหรือความผิดปกติในการเจริญเติบโตมักเกิดจากปัญหาสุขภาพอื่น ๆ ได้แก่
- ปัญหาสุขภาพที่เด็กมีตั้งแต่กำเนิด เช่น ภาวะทารกโตช้าในครรภ์ (Small for gestational age)
- ภาวะทุพโภชนาการ เกิดจากการรับประทานอาหารที่ดีไม่เพียงพอหรือร่างกายมีปัญหาการดูดซึมอาหาร ทำให้เด็กมีน้ำหนักน้อยมากเมื่อเทียบกับความสูง
- โรคต่อมไร้ท่อที่ส่งผลต่อการผลิตฮอร์โมนของร่างกาย เช่น ภาวะพร่องฮอร์โมนไทรอยด์ ภาวะขาดฮอร์โมนเจริญเติบโต (Growth hormone deficiency) กลุ่มอาการคุชชิ่ง (Cushing syndrome)
- ภาวะเข้าวัยหนุ่มสาวช้า (Delayed puberty) ทำให้ร่างกายเด็กเติบโตช้ากว่าเด็กวัยเดียวกัน
- ภาวะเป็นหนุ่มเป็นสาวก่อนวัย (Precocious puberty) ร่างกายเจริญเติบโตอย่างรวดเร็วและก่อนวัยทำให้หยุดเติบโตเร็วกว่าวัย
- โรคทางพันธุกรรมที่เกิดจากความผิดปกติของโครโมโซม (Chromosome abnormalities) เช่น ดาวน์ซินโดรม กลุ่มอาการเทอร์เนอร์ (Turner Syndrome) และกลุ่มอาการพราเดอร์-วิลลี่ (Prader–Willi syndrome)
- ปัญหากระดูก เช่น โรคกระดูกเจริญผิดปกติ, โรคกระดูกอ่อนไม่เจริญ (Achondroplasia) ซึ่งเป็นรูปแบบหนึ่งของภาวะแคระแกร็น
- โรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน โรคหอบหืดรุนแรง โรคตับ โรคไต
- พันธุกรรม ภาวะตัวเตี้ยอาจถ่ายทอดทางพันธุกรรม
- ภาวะตัวเตี้ยที่หาสาเหตุไม่พบ (Idiopathic Short Stature)
การขาดฮอร์โมนเจริญเติบโต (Growth hormone) คืออะไร
ภาวะขาดฮอร์โมนเจริญเติบโตเป็นสาเหตุหนึ่งของภาวะตัวเตี้ยที่สามารถรักษาได้ เกิดขึ้นเมื่อต่อมใต้สมอง (Pituitary gland) ผลิตฮอร์โมนเจริญเติบโตไม่เพียงพอหรือไม่ผลิตเลย ต่อมใต้สมองอยู่ติดกับฐานของสมองและอยู่ข้างใต้บริเวณที่เรียกว่าไฮโปทาลามัส (Hypothalamus) ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมการทำงานของต่อมใต้สมองอีกที ผู้ที่มีภาวะนี้อาจมีปัญหาที่ต่อมใต้สมองหรือส่วนไฮโปทาลามัส หรืออาจเกิดโดยไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด เราสามารถรักษาเด็กที่มีภาวะตัวเตี้ยจากการขาดฮอร์โมนนี้ได้ หากเริ่มก่อนหรือในระยะต้นของวัยเริ่มเจริญพันธุ์ โดยปกติแล้ว เด็กหญิงมักหยุดเจริญเติบโตเมื่ออายุประมาณ 14 ปี และเด็กชายเมื่ออายุประมาณ 17 ปี ภาวะขาดฮอร์โมนเจริญเติบโตสามารถเกิดได้ในทุกช่วงอายุ ตั้งแต่เด็กเล็กและวัยรุ่น
อาการของภาวะตัวเตี้ยและความผิดปกติในการเจริญเติบโต
- มีความสูงน้อยกว่าเปอร์เซ็นต์ไทล์ที่ 3 ตามเกณฑ์อายุ เพศและเชื้อชาติเดียวกัน
- การเจริญเติบโตน้อยกว่า 4 ซม. ต่อปี หลังอายุ 3 ปี
- ภาวะเข้าวัยหนุ่มสาวช้า
- พัฒนาการช้า หรือมีอาการทางระบบประสาทในบางราย
การตรวจวินิจฉัยภาวะตัวเตี้ยและความผิดปกติของการเจริญเติบโตในเด็กมีวิธีการอย่างไร
- ตรวจสอบประวัติการแพทย์ ตรวจร่างกาย และติดตามการเจริญเติบโตของเด็กในระยะเวลาหนึ่ง หากความสูงต่ำกว่าเกณฑ์ สามารถวินิจฉัยว่าเป็นภาวะตัวเตี้ย (Short stature) และหากอัตราการเจริญเติบโตต่ำด้วย ก็สามารถวินิจฉัยว่าเป็นความผิดปกติของการเจริญเติบโตร่วมด้วย (Growth Failure)
หากมีภาวะตัวเตี้ยร่วมกับมีความผิดปกติของการเจริญเติบโต ควรตรวจเพิ่มเติม ดังนี้
- ตรวจเลือดเพื่อตรวจสอบภาวะโลหิตจาง, ฮอร์โมนไทรอยด์ และฮอร์โมนการเจริญเติบโต
- ตรวจการทำงานของไต ตับ และเมตาบอลิซึมของกระดูก
- ตรวจปัสสาวะเพื่อตรวจการทำงานของไต
- การเอ็กซ์เรย์มือและข้อมือเพื่อตรวจอายุของกระดูกและความสามารถในการเติบโต
- การทดสอบการทำงานของฮอร์โมนเจริญเติบโต (Growth hormone stimulation test)
- การตรวจ MRI ดูต่อมใต้สมองและไฮโปทาลามัส ในกรณีที่ตรวจพบภาวะขาดฮอร์โมนการเจริญเติบโต หรือมีความผิดปกติของระบบประสาท
มีวิธีการใดบ้างที่ใช้รักษาภาวะตัวเตี้ยและความผิดปกติในการเจริญเติบโต
แพทย์จะพิจารณาวิธีการรักษาจากสาเหตุของภาวะตัวเตี้ยเป็นหลัก
- โภชนบำบัดสำหรับเด็กที่มีภาวะทุพโภชนาการ
- ฮอร์โมนทดแทน เช่น ฮอร์โมนไทรอยด์ ฮอร์โมนเจริญเติบโต หรือฮอร์โมนเพศ สำหรับเด็กที่มีความผิดปกติเกี่ยวกับต่อมไร้ท่อ
- ยาฉีดฮอร์โมนเจริญเติบโตสำหรับเด็กมีภาวะขาดฮอร์โมนเจริญเติบโต ฉีดทุกวัน อาจต้องรักษาหลายปี
- ตรวจติดตามอัตราการเจริญเติบโต และการเข้าภาวะหนุ่มสาว
เราจะป้องกันไม่ให้มีภาวะตัวเตี้ยได้อย่างไร
- ทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ และมีสารอาหารที่หลากหลาย
- รับประทานนม แคลเซียม วิตามินดี เหล็ก สังกะสี ในปริมาณที่เพียงพอและเหมาะสมตามวัย
- หลีกเลี่ยงน้ำหวาน ขนมหวาน ขนมกรุบกรอบที่ทำให้เด็กอิ่มก่อนมื้ออาหาร
- การออกกำลังกายสม่ำเสมอ เพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกระดูก กล้ามเนื้อ และระบบหัวใจและหลอดเลือด
- นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ และเข้านอนเร็วเพื่อให้ฮอร์โมนการเจริญเติบโตได้ทำงานเต็มที่
Ref: mahidol | childrenscolorado
นพ.อภิชัย ไชยโรจน์
ศัลยแพทย์ทั่วไป
ผู้เชี่ยวชาญด้านการผ่าตัดส่องกล้องของโรงพยาบาล BNH
ทำนัดหมายแพทย์ออนไลน์ | Appointment
-
ศ.เกียรติคุณ นพ. กิตติ อังศุสิงห์
แผนกกุมารเวช
ความชำนาญพิเศษ
โรคเบาหวานและต่อมไร้ท่อ -
ผศ.นพ. คมสันต์ เกียรติรุ่งฤทธิ์
แผนกกุมารเวช
ความชำนาญพิเศษ
จิตเวชศาสตร์ทั่วไป, จิตเวชเด็กและวัยรุ่น -
นพ. จรัสพงศ์ เอื้ออริยะพานิชกุล
แผนกกุมารเวช
ความชำนาญพิเศษ
กุมารเวชศาสตร์, โภชนาการเด็ก -
คุณ ชุติมณฑน์ ปัญญาคำ
แผนกกุมารเวช
ความชำนาญพิเศษ
นักจิตวิทยาคลินิก -
นพ. ถิรชัย ตันสันติวงศ์
แผนกกุมารเวช
ความชำนาญพิเศษ
ประสาทวิทยาในเด็ก -
นพ. วัชรพงษ์ วันวัฒน์สันติกุล
แผนกกุมารเวช
ความชำนาญพิเศษ
โรคภูมิแพ้และโรคติดเชื้อในเด็ก -
ผศ. นพ. สุเทพ วาณิชย์กุล
แผนกกุมารเวช
ความชำนาญพิเศษ
โรคหัวใจในเด็ก -
นพ. เทอดพงศ์ เต็มภาคย์
แผนกกุมารเวช
ความชำนาญพิเศษ
โรคผิวหนังในเด็ก -
พญ. ปาริชาต ขาวสุทธิ์
แผนกกุมารเวช
ความชำนาญพิเศษ
โรคภูมิแพ้ ภูมิคุ้มกันและโรคข้อ -
พญ. ขวัญเมือง ณ ตะกั่วทุ่ง
แผนกกุมารเวช
ความชำนาญพิเศษ
กุมารเวชศาสตร์ -
พญ. ปริชวัน จันทร์ศิริ
แผนกกุมารเวช
ความชำนาญพิเศษ
เวชศาสตร์มารดาและทารก -
พญ. พรพิมล เรียนถาวร
แผนกกุมารเวช
ความชำนาญพิเศษ
สาขาโรคไตในเด็ก