โรคเลือดข้น: ภัยเงียบที่ต้องระวัง

ต้องใช้การตรวจหลายวิธีร่วมกัน เพื่อระบุสาเหตุและแยกแยะชนิดของโรคอย่างถูกต้อง โดยมีแนวทางหลักดังนี้

1. ตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (Complete Blood Count: CBC)เป็นการตรวจเลือดพื้นฐานเพื่อดูจำนวนเม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว และเกล็ดเลือด ผู้ป่วยโรคเลือดข้นจะมีเม็ดเลือดแดงสูงกว่าปกติ และอาจพบเม็ดเลือดขาวหรือเกล็ดเลือดสูงร่วมด้วยในบางกรณี

2. ตรวจสเมียร์เลือด (Blood Smear)ตรวจลักษณะรูปร่างและจำนวนของเซลล์เม็ดเลือดแดงภายใต้กล้องจุลทรรศน์ เพื่อดูความผิดปกติของเซลล์

3. ตรวจระดับฮีมาโตคริต (Hematocrit) และฮีโมโกลบิน (Hemoglobin)ค่าฮีมาโตคริตและฮีโมโกลบินที่สูงกว่าค่าปกติเป็นตัวบ่งชี้สำคัญของภาวะเลือดข้น

4. ตรวจระดับฮอร์โมนอีริโทรโพอิเอติน (Erythropoietin)ช่วยแยกระหว่างเลือดข้นชนิดปฐมภูมิ (ฮอร์โมนต่ำ) กับเลือดข้นชนิดรอง (ฮอร์โมนสูงหรือปกติ)

5. ตรวจไขกระดูก (Bone Marrow Aspiration and Biopsy)ดูการสร้างเม็ดเลือดในไขกระดูกว่ามีความผิดปกติหรือไม่ในภาวะเลือดข้นปฐมภูมิ (เช่น Polycythemia Vera) จะพบการสร้างเม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว และเกล็ดเลือดมากผิดปกติ

6. ตรวจหาการกลายพันธุ์ของยีน JAK2การกลายพันธุ์ของยีน JAK2 โดยเฉพาะ JAK2V617F พบได้ในผู้ป่วยโรคเลือดข้นประเภท Polycythemia Vera เกือบทั้งหมด จึงเป็นการตรวจยืนยันที่สำคัญ

7. การตรวจอื่น ๆ ตามความเหมาะสมเช่น การตรวจหาสาเหตุรองที่ทำให้เกิดภาวะเลือดข้น เช่น ตรวจการทำงานของปอด การตรวจหาก้อนเนื้อหรือเนื้องอกที่อาจผลิต EPO

สรุปขั้นตอนการวินิจฉัย

1. เริ่มจากการตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด หากพบค่าผิดปกติจึงตรวจเพิ่มเติม
2. ตรวจสเมียร์เลือดและระดับฮอร์โมนอีริโทรโพอิเอติน
3. ตรวจไขกระดูกและตรวจยีน JAK2 หากสงสัยเลือดข้นชนิดปฐมภูมิ
4. ตรวจหาสาเหตุรองหากสงสัยเลือดข้นชนิดรอง