ปัญหาสุชภาพภายใน เป็นเรื่องที่มองข้ามไม่ได้สำหรับผู้หญิง นอกจากปัญหาการติดเชื้อ HPV หรือมะเร็งปากมดลูกแล้ว ผู้หญิงหลายๆ คนอาจจะยังไม่ว่า หากเรามีอาการปวดท้องน้อยบ่อยๆ เราอาจจะเป็น “พังผืดในอุ้งเชิงกราน” ก็ได้ ซึ่งเป็นปัญหาที่พบได้ค่อนข้างมากในผู้หญิง
จริงอยู่ว่าพังผืดในอุ้งเชิงกราน ไม่ได้เป็นอันตรายร้ายแรงถึงชีวิต แต่ก็สร้างความรำคาญในการใช้ชีวิตประจำวันของเราไม่น้อยเลยทีเดียว เพราะหากปล่อยไว้นานๆ ก็จะทำให้มีอาการปวดท้องน้อยเรื้อรังนั่นเอง
เรามาทำความรู้จักกับพังผืดในอุ้งเชิงกรานกันสักนิด
ส่วนบริเวณช่องท้องของเราจะแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือส่วนที่อยู่เหนือกระดูกเชิงกราน และส่วนที่อยู่ต่ำกว่ากระดูกเชิงกรานลงมา ซึ่งเราเรียกส่วนนี้ว่าอุ้งเชิงกรานหรือที่เรียกว่าท้องน้อย
และการที่ร่างกายจะสร้างพังผืดขึ้นมานั้น ก็ต่อเมื่อร่างกายของเราเกิดการบาดเจ็บ อักเสบ หรือระคายเคือง กลไกของร่างกายก็จะทำการปกป้องและซ่อมแซมตัวเองด้วยการสร้างเนื้อเยื่อใหม่ขึ้นมา ซึ่งเนื้อเยื่อที่สร้างขึ้นมาใหม่นี้ก็จะมีลักษณะเป็นเส้นใยเหนียว เพื่อจะทำการเหนี่ยวรั้งอวัยวะต่างๆ ให้กลับมาติดกัน เนื้อเยื่อที่สร้างมาใหม่นี่ก็คือ พังผืด นั่นเอง
“พังผืดในอุ้งเชิงกราน” เป็นภาวะที่พังผืดเกิดขึ้นบริเวณอวัยวะที่อยู่ในกระดูกอุ้งเชิงกราน ที่พบมากคือ บริเวณท่อนำไข่ ปีกมดลูก ด้านหลังมดลูก เกิดขึ้นได้จากการอักเสบและหรือติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน หากเป็นบ่อย ๆ จะทำให้เกิดพังผืดในอุ้งเชิงกราน หรือในกรณีที่เราเข้ารับการผ่าตัดที่ทำให้เกิดแผลบริเวณมดลูกและผนังหน้าท้อง ก็จะส่งผลให้ร่างกายสร้างพังผืดขึ้นได้
อาการแบบไหนที่บ่งบอกว่าเราเป็นพังผืดในอุ้งเชิงกราน
- อาการปวด เป็นการปวดท้องน้อยเรื้อรัง อาจปวดตื้อๆ ปวดรัด ปวดจิ๊ดบริเวณท้องน้อยหรือปวดบิดเป็นพักๆ ปวดประจำเดือนมากกว่าปกติ หรือมีอาการปวดเวลามีเพศสัมพันธ์
- มีอวัยวะตีบตัน เมื่อพังผืดหนาและยึดติดแน่นขึ้น จะทำให้มีการตีบตันของบางอวัยวะได้ เช่น ลำไส้อุดตัน, ท่อไตบวม
- มีบุตรยาก หากพังผืดทำให้ท่อนำไข่อุดตัน หรือดึงรั้งทำให้ท่อนำไข่ตีบเสียรูป ก็จะทำให้มีบุตรยาก และเพิ่มความเสี่ยงต่อท้องนอกมดลูกได้
- ปัสสาวะบ่อยหรือกระเพาะปัสสาวะอักเสบบ่อย
- มีประจำเดือนออกน้อยหรือกะปริบกะปรอย
- ท้องผูก
- ปวดหลังอาจร้าวไปที่ขาข้างใดข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้าง
หากไม่เคยเข้ารับการผ่าตัด เท่ากับเราไม่มีความเสี่ยงเป็นพังผืดในอุ้งเชิงกรานใช่ไหม?
จริงอยู่ว่าการผ่าตัด เป็นการกระตุ้นให้กลไลร่างกายให้ซ่อมแซมตัวเองด้วยการสร้างพังผืด แต่นอกจากนี้แล้ว ยังมีสาเหตุอื่นที่ทำให้เกิดพังผืดในอุ้งเชิงกรานได้อีก คือ
- การอักเสบ และติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน เช่น มดลูก ปีกมดลูก หรืออวัยวะข้างเคียง เช่น ไส้ติ่งอักเสบ ร่างกายของผู้หญิงถูกสร้างมาให้มีรูเปิดตามธรรมชาติอยู่แล้ว ซึ่งรูเปิดเหล่านี้เชื้อโรคสามารถเข้าไปได้ ส่งผลให้เกิดการระคายเคืองและอักเสบได้ เมื่อเกิดการอักเสบและระคายเคืองบ่อยๆ ก็จะทำให้เกิดพังผืดในอุ้งเชิงกรานขึ้นมานั่นเอง
- การอักเสบในอุ้งกราน ที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อ ส่วนมากแล้วถ้าเกิดพังผืดในอุ้งเชิงกรานขึ้นมาจากสาเหตุนี้ก็จะมาจากอาการเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่เป็นส่วนใหญ่ ซึ่งเป็นกลไกการพยายามกำจัดเลือดประจำเดือนออกจากร่างกายในทุกเดือน ซึ่งก็สามารถทำให้เกิดการอักเสบได้เหมือนกัน การอักเสบบ่อยๆ ก็ทำให้เป็นพังผืด
- ช็อคโกแลตซีสต์ โรคนี้จะทำให้มีการสร้างสารเกี่ยวกับการอักเสบ ทำให้เกิดพังผืดได้มาก
- จากการผ่าตัดช่องท้อง เช่น การผ่าตัดคลอดบุตร การผ่าตัดคลอดจะทำให้เกิดแผลที่มดลูกและผนังหน้าท้อง เมื่อเกิดแผล ร่างกายก็จะทำการซ่อมตัวเองจึงทำให้เกิดพังผืด ยิ่งผ่ามากครั้งร่างกายก็ยิ่งสร้างพังผืดมากขึ้นตามจำนวนครั้งที่ผ่า
หากเรามีอาการผิดปกติ แพทย์สามารถทำการตรวจได้ด้วยวิธีเหล่านี้
- ซักประวัติอย่างละเอียด ทั้งอาการปวดท้อง ปวดประจำเดือน และการมีบุตร
- ตรวจภายใน
- การตรวจอัลตราซาวนด์ ช่วยให้แพทย์เห็นภาพรอยของโรคได้ชัดเจนยิ่งขึ้น
- ตรวจเอกซเรย์ด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI)
พังผืดในอุ้งเชิงกราน สามารถรักษาให้หายขาดได้ไหม?
การรักษาพังผืดในผู้หญิงขึ้นอยู่กับอาการและความรุนแรงที่เกิดขึ้นกับผู้ป่วย แนวทางการรักษาพังผืดในอุ้งเชิงกราน ทำได้ 2 ทางคือ
- ทานยารักษาตามอาการ – วิธีนี้เป็นการประคับประคองอาการ คือถ้ามีอาการปวดก็จะให้รับประทานยา และงดการเคลื่อนไหวในท่าทางต่างๆ ที่จะไปกระตุ้นให้เกิดอาการปวด
จะมีทั้งการใช้ยาแก้ปวดกลุ่มที่มีฤทธิ์ต้านการอักเสบแบบไม่มีสเตียรอยด์เพื่อลดอาการปวดประจำเดือนและปวดท้องน้อย การใช้ฮอร์โมนบำบัด ทั้งยาเม็ดคุมกำเนิด ยาฉีดคุมกำเนิด เพื่อลดการมีเลือดประจำเดือนมากหรือปวดประจำเดือน
- การผ่าตัดแบบส่องกล้อง MIS – หากรักษาด้วยยา ทั้งแบบกินและฉีดเกิน 1 ปีแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น วิธีนี้เป็นวิธีที่ดีที่สุดในการรักษาพังผืดในอุ้งเชิงกราน การส่องกล้องเข้าไป จะทำให้เราเห็นพังผืดได้อย่างชัดเจน จึงนับว่าวิธีนี้เป็นทั้งการตรวจวินิจฉัยรวมทั้งการรักษาในครั้งเดียว และการผ่าตัดส่องกล้องแบบ MIS นี้เป็นการผ่าตัดที่ไม่ทำให้เกิดพังผืดซ้ำขึ้นมาในร่างกาย เพราะแผลผ่าตัดเล็กมากจึงไม่ทำให้ร่างกายบอบช้ำหรืออักเสบ
แม้พังผืดในผู้หญิงจะมีความซับซ้อนและความยากในการรักษา แต่ก็สามารถรักษาให้หายได้ เนื่องจากในปัจจุบันทางการแพทย์เรามีวิธีรักษาพังผืดในอุ้งเชิงกรานที่หลากหลาย ทำให้ผู้ป่วยสามารถกลับมาใช้ชีวิตแบบปกติได้
แต่อย่างไรก็ตาม ภาวะพังผืดสามารถกลับมาเป็นซ้ำได้ ดังนั้นการหมั่นสังเกตตัวเองและเข้ารับการตรวจสุขภาพประจำปี รวมถึงการตรวจภายในเป็นประจำจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพราะถึงแม้ว่าพังผืดในอุ้งเชิงกรานจะไม่ใช่โรคร้ายแรงอะไร แต่เราก็ไม่ควรละเลยและปล่อยให้มันลุกลามไปยังอวัยวะส่วนอื่นๆ
หากคุณกำลังมีอาการที่เราเพิ่งเล่าไปข้างต้น ควรรีบพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุของอาการเหล่านั้นทันที
Ref: spineinfo| emedicinehealth| hss | clevelandclinic
ทำนัดหมายแพทย์ออนไลน์ | Appointment
นพ. บุญเลิศ เตรียมอมรวุฒิ
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
สูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา ภาษาที่ใช้
ภาษา
ไทย, อังกฤษ
– วุฒิบัตรสาขาสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา, 2534
– แพทย์ประจำบ้าน สาขาสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา, มหาวิทยาลัยมหิดล, 2533
– แพทยศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2527
ตารางออกตรวจแพทย์
| วัน | เวลา | แผนก |
|---|---|---|
| จันทร์ | 09:00 – 17:00 | ศูนย์สุขภาพสตรี |
| อังคาร | 09:00 – 17:00 | ศูนย์สุขภาพสตรี |
| พฤหัสบดี | 09:00 – 17:00 | ศูนย์สุขภาพสตรี |
| ศุกร์ | 09:00 – 17:00 | ศูนย์สุขภาพสตรี |