โรคที่พบบ่อยในผู้หญิง นอกจากโรคที่เกี่ยวกับปากมดลูกและมะเร็งเต้านมแล้ว ยังมีอีกสิ่งหนึ่งที่เราควรให้ความสำคัญ นั่นก็คือ “ถุงน้ำในรังไข่” หรือ “ชีสต์” เพราะหากไม่ดูแลสุขภาพของตัวเอง และหากปล่อยไว้นานจนมีอาการรุนแรงมากขึ้น ก็อาจจะส่งผลกระทบต่อสุขภาพร่างกายหรืออาจเสี่ยงเป็นต่อการเกิดโรคมะเร็งได้
ถุงน้ำในรังไข่ หรือ ซีสต์ เกิดจากอะไร?
อวัยวะทุกอย่างภายในร่างกายของคนเรามีโอกาสเกิดซีสต์ได้ ไม่ว่าจะเป็นผิวหนัง ไขมัน กระดูก อวัยวะภายใน หรือแม้กระทั่งสมอง
ถุงน้ำในรังไข่เป็นภาวะที่รังไข่มีถุงน้ำเกิดขึ้น โดยจะพบซีสต์หรือถุงน้ำหลายใบในรังไข่ และเมื่อซีสต์หรือถุงน้ำเข้าไปเบียดรังไข่ ก็จะทำให้การทำงานของรังไข่ผิดปกติ เกิดเป็นก้อนหรือตุ่มตามร่างกาย โดยมีลักษณะเป็นถุงที่บรรจุอากาศ ของเหลว น้ำ ไขมัน และอาจมีเนื้อเยื่อผสมอยู่ ซึ่งมักจะไม่ค่อยมีอาการเตือนใดๆ จนกว่าจะรู้ตัวก็กลายเป็นก้อนใหญ่ และมีภาวะแทรกซ้อนไปแล้ว
สาเหตุของการเกิดภาวะถุงน้ำในรังไข่นั้น อาจเกิดจากความผิดปกติของรังไข่ การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในช่วงตกไข่ หรือเยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ ทั้งนี้ รังไข่มีโอกาสเกิดซีสต์ได้บ่อย ยิ่งเมื่อเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์ก็จะเกิดซีสต์หรือถุงน้ำรังไข่ ซึ่งจะโตแล้วยุบหายไปตามรอบเดือนจากการตกไข่เป็นปกติได้
ถุงน้ำในรังไข่ หรือ ซีสต์อันตรายไหม?
ภาวะถุงน้ำในรังไข่นั้นสามารถเกิดขึ้นได้ โดยที่ไม่ส่งผลกระทบต่อร่างกาย แต่ก็ขึ้นอยู่กับชนิดของถุงน้ำ ในรังไข่ด้วยว่าเป็นชนิดใด
- ฟังค์ชั่นนัล ซีสต์ (Functional cyst) : ถุงน้ำชนิดที่พบบ่อยที่สุด เป็นภาวะที่เกิดจากการทำงานตามปกติของรังไข่เพื่อสร้างไข่ที่เป็นเซลล์สืบพันธุ์ของฝ่ายหญิง จะเป็นถุงน้ำที่โตขึ้นแล้วแตกทำให้เซลล์ไข่ไหลออกมา หลังจากนั้นถุงน้ำนี้ก็จะค่อยๆ ยุบตัวไปเอง หรือกล่าวง่ายๆ คือ มักเกิดขึ้นพร้อมกับรอบเดือนและฝ่อไปเอง ไม่มีอันตรายใดๆ
- เดอร์มอยด์ซีสต์ (Dermoid cyst) : ภาวะนี้ทำให้ใครหลายๆ คน เข้าใจผิดว่าเราโดนทำคุณไสยฯซึ่งที่จริงแล้ว มันเกิดจากเซลล์ที่มีความสามารถพัฒนาไปเป็นเซลล์ชนิดต่าง ๆ มาอยู่ที่บริเวณรังไข่ตั้งแต่แรกเกิด แล้วมีการพัฒนาหรือถูกกระตุ้นด้วยปัจจัยบางอย่างให้เจริญไปเป็นเซลล์ไขมัน เส้นผม กระดูกอ่อน หรือฟัน จนเกิดเป็นถุงน้ำที่รังไข่เรียกว่า เดอร์มอยด์ซีสต์ กล่าวคือ ถุงน้ำรังไข่ชนิดนี้เกิดจากความผิดปกติของการแบ่งเซลล์ มักพบพร้อมกับไขมัน เส้นผม และฟัน แต่ไม่ใช่เนื้อร้าย
- ถุงน้ำที่คล้ายเนื้องอก (Endometrioma) : ถุงน้ำชนิดนี้เกิดขึ้นจากการที่เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่บริเวณรังไข่ และมีการเจริญเติบโตของเซลล์ท่อบุโพรงมดลูก ส่งผลให้เมื่อมีประเดือนในแต่ละรอบเดือน ก็จะมีการสะสมเลือดมากขึ้นเรื่อยๆ จนเกิดการอักเสบจนกลายเป็นถุงน้ำที่มีของเหลวสีคล้ายช็อกโกแลต หรือที่มักเรียกว่า “ช็อกโกแลต ซีสต์ – Chocolate Cyst” นั่นเอง
- เนื้องอกที่เป็นเนื้อร้ายหรือมะเร็ง (Malignant) : เป็นเนื้อเยื่อที่เจริญเติบโตอย่างควบคุมไม่ได้ และแพร่กระจายลุกลามไปเรื่อย ๆ ตามเนื้อเยื่ออื่นในบริเวณใกล้เคียง หรือเนื้อเยื่อที่อวัยวะอื่น ๆ ผ่านทางเลือด โดยเซลล์เนื้อร้ายจะไปทำลายเซลล์ปกติ ทำให้ผู้ป่วยมีอาการเจ็บป่วยหรืออาจถึงขั้นเสียชีวิตหากไม่ได้รับการรักษาอย่างถูกวิธี
สัญญาเตือนว่าคุณอาจมีถุงน้ำในรังไข่หรือซีสต์
- ปวดหน่วงท้องน้อย
- ปัสสาวะบ่อยขึ้น เนื่องจากซีสต์เริ่มโตขึ้น
- รู้สึกเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์
- ประจำเดือนมาผิดปกติ คือ มามากหรือน้อยกว่าปกติ หรือประจำเดือนขาด มากะปริบกะปรอย และปวดมากขึ้นเรื่อยๆ ในทุกเดือน
- คลำเจอก้อนเนื้อที่หน้าท้องน้อย ท้องขยายใหญ่ขึ้น
- หน้าท้องโตขึ้นผิดปกติ
- ทานอาหารเพียงเล็กน้อยแต่รู้สึกอิ่ม ท้องอืด
- สิวขึ้นเยอะกว่าปกติ
- บางรายมีอาการปวดท้องน้อยเฉียบพลัน เนื่องจากขั้วถุงน้ำรังไข่บิด หรือถุงน้ำรังไข่แตก ในกรณีนี้ต้องรีบมาพบแพทย์ทันที
นอกจากนี้แล้ว ในผู้ป่วยบางรายที่มีน้ำหนักเกิน มีลักษณะอ้วนแบบลงพุง ก็ส่งผลให้เกิดความเสี่ยงของการเกิดภาวะถุงน้ำในรังไข่ได้อีกด้วย หากมีอาการดังกล่าว ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยและรักษา เพราะถ้าปล่อยไว้อาจเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดโรคมะเร็ง หรือมีบุตรยาก ซึ่งในผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการไม่ชัดเจน หรือไม่แสดงอาการใดๆ ดังนั้นจึงแนะนำให้สังเกตตนเอง และพบแพทย์เพื่อตรวจสุขภาพประจำปี
วิธีการตรวจวินิจฉัยถุงน้ำรังไข่หรือซีสต์
- ตรวจอัลตร้าซาวด์ผ่านทางหน้าท้อง จะต้องดื่มน้ำเปล่าแล้วกลั้นปัสสาวะเอาไว้ เพื่อให้สามารถมองเห็นมดลูกและรังไข่ได้ชัดเจนขึ้น
- ตรวจอัลตร้าซาวด์ผ่านทางช่องคลอด แพทย์จะสอดอุปกรณ์อัลตร้าซาวด์ขนาดเล็กประมาณ 2 เซนติเมตร เข้าไปทางช่องคลอด ซึ่งจะสามารถมองเห็นหน้าท้องได้อย่างชัดเจน เนื่องจากไม่ต้องพวกชั้นผิวหนัง ชั้นไขมัน หรือชั้นกล้ามเนื้อ ซึ่งผลการตรวจมีความแม่นยำมากกว่าแบบตรวจอัลตร้าซาวด์ผ่านหน้าท้อง
ถุงน้ำรังไข่หรือซีสต์ สามารถรักษาได้ด้วยวิธีไหนบ้าง?
ติดตามอาการ
กรณีสงสัยว่าเป็นถุงน้ำรังไข่ชนิดฟังค์ชั่นนัล ซีสต์ แพทย์จะนัดตรวจติดตามอาการเพื่อดูว่าถุงน้ำยุบไปเองหรือไม่ โดยบางรายอาจต้องได้รับยาคุมกำเนิดแล้วจึงนัดมาตรวจซ้ำ ถ้าซีสต์ไม่ยุบหรือโตขึ้นแสดงว่าไม่ใช่ฟังค์ชั่นนัล ซีสต์ ก็จะทำการรักษาหรือผ่าตัดออก
ผ่าตัดไม่ฉุกเฉิน
มักจะทำในกรณีเป็นช็อกโกแลตซีสต์ขนาดใหญ่ หรือมีผลทำให้มีบุตรยาก หรือเป็นซีสต์ที่เป็นเนื้องอกรังไข่ เป็นต้น โดยการผ่าตัดทำได้ทั้งแบบผ่าตัดเปิดหน้าท้อง หรือผ่าตัดแบบส่องกล้อง โดยจะผ่าตัดเลาะเอาซีสต์ออกอย่างเดียว หรือตัดรังไข่ออกทั้งหมด จะตัดออก 1 ข้างหรือ 2 ข้าง หรือจะต้องตัดมดลูกออกด้วยหรือไม่ ก็ขึ้นอยู่กับอายุผู้ป่วย ชนิดและขนาดของซีสต์ ความต้องการที่จะมีบุตรอีกในอนาคต เป็นต้น
ผ่าตัดฉุกเฉิน
มักทำในกรณีถุงน้ำรังไข่แตกหรือถุงน้ำรังไข่มีขั้วบิด ซึ่งเกิดได้ทั้งการเป็นฟังค์ชั่นนัล ซีสต์ และเนื้องอกถุงน้ำรังไข่ แต่ในกรณีที่เป็นฟังค์ชั่นนัล ซีสต์ แตก
การผ่าตัดแบบส่องกล้องนั้นมีข้อดี คือ ผู้ป่วยจะมีแผลเล็ก เจ็บน้อย และสามารถฟื้นตัวได้เร็ว ทั้งนี้ควรปรึกษาสูตินรีแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อเลือกวิธีการรักษาที่เหมาะสมกับอาการของผู้ป่วย
หากรักษาหายแล้ว สามารถเป็นซ้ำได้อีกหรือไม่?
ภาวะถุงน้ำในรังไข่ มีโอกาสเกิดซ้ำอีก ขึ้นอยู่กับการดำรงชีวิตและทานอาหาร ดังนั้น เราควรดูแลตัวเองเพื่อลดปัจจัยเสี่ยงและป้องกันตัวเองจากภาวะนี้ โดยการลดความอ้วน ควบคุมน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ไม่เครียด เพราะจะส่งผลให้ฮอร์โมนผิดปกติ และควรเข้ารับการตรวจภายในเป็นประจำ คอยสังเกตตนเอง และรีบมาพบแพทย์เมื่อมีอาการผิดปกติของประจำเดือน หรือมีอาการปวดท้องที่ผิดปกติ
ดูแลสุขภาพภายในของผู้หญิงที่ศูนย์สุขภาพสตรี โรงพยาบาลบีเอ็นเอช (BNH Women’s Health Centre)
ด้วยประสบการณ์ด้านการดูแลสุขภาพสตรีอย่างต่อเนื่องยาวนาน ศูนย์สุขภาพสตรี (Women’s Health Centre) โรงพยาบาลบีเอ็นเอช พร้อมดูแลทุกมิติด้วยความเชี่ยวชาญเฉพาะทางในเรื่องสุขภาพสตรีเป็นพิเศษ และ ศูนย์มะเร็งนรีเวช (Gynecology Centre) บริการตรวจคัดกรองโรค ให้คำปรึกษา ตลอดจนป้องกันและรักษา โรคมะเร็งปากมดลูก ในสตรีทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยให้ได้ผลตรวจที่มีความถูกต้องและแม่นยำ
Ref: spineinfo| emedicinehealth| hss | clevelandclinic
ติดต่อสอบถาม หรือทำนัดหมายกับเจ้าหน้าที่ผ่าน LINE @MBRACE
ทำนัดหมายแพทย์ออนไลน์ | Appointment
-
รศ. นพ. วิชัย เติมรุ่งเรืองเลิศ
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
โรคมะเร็งและเนื้องอกสตรี -
รศ. นพ. วิรัช วิศวสุขมงคล
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
สูติศาสตร์ – นรีเวชวิทยา, การผ่าตัดผ่านกล้องทางนรีเวช -
ศ. นพ. เยื้อน ตันนิรันดร
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
เวชศาสตร์มารดาและทารก -
นพ. ประสิทธิ์ เผ่าทองคำ
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
อายุรกรรมทั่วไป เวชพันธุศาสตร์ -
พญ. ชโลมขวัญ ประยูรเวชช์
ศูนย์ส่งเสริมการมีบุตร | ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
ภาวะมีบุตรยาก, เวชศาสตร์การเจริญพันธุ์, สูติศาสตร์นรีเวชวิทยา -
พญ. กริชา ไม้เรียง
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
มะเร็งนรีเวช -
พญ. กุลธิดา ฤทธิรังศรีโรจน์
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
Gynecologic Oncology -
พญ. ชินา โอฬารรัตนพันธ์
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
Gynecologic Oncology -
พญ. ชื่นกมล ชรากร
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
สูตินารีเวชวิทยาทั่วไป -
พญ. ณัฏฐ์กฤตา โพธิพรธวัฒน์
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
นรีเวช, มะเร็งปากมดลูก, มะเร็งมดลูก, มะเร็งรังไข่ -
รศ. นพ. ดำรง ตรีสุโกศล
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
สูตินารีเวชวิทยาทั่วไป -
ผศ. นพ. ตุลย์ สิทธิสมวงศ์
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
โรคมะเร็งและเนื้องอกสตรี