โรคอ้วนคืออะไร
โรคอ้วน คือ ภาวะที่ร่างกายมีไขมันมากเกินไป ผู้ที่มีค่าดัชนีมวลกาย (BMI) 30 ขึ้นไปถูกจัดว่าเป็นโรคอ้วนโรคอ้วนเป็นโรคเรื้อรังและมีความซับซ้อนเพราะส่งผลกระทบต่อสุขภาพในวงกว้างและอาจนำมาซึ่งปัญหาสุขภาพร้ายแรงตามมา และอาจทำให้เสียชีวิตก่อนวัยอันควร
หากท่านเป็นโรคอ้วน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อขอรับคำแนะนำ
อาการของโรคอ้วน
- ค่าดัชนีมวลกาย (BMI) เมื่อคำนวณจากน้ำหนักและส่วนสูงแล้ว คนที่เป็นโรคอ้วนมีค่า BMI เกิน 30 ขึ้นไปเราอาจจัดระดับความรุนแรงของโรคได้ 3 ระดับระดับหนึ่ง ค่า BMI 30 แต่น้อยกว่า 35 กิโลกรัมต่อตารางเมตรระดับสอง ค่า BMI 35 แต่น้อยกว่า 40 กิโลกรัมต่อตารางเมตรระดับสอง ค่า BMI 40 กิโลกรัมต่อตารางเมตร ขึ้นไป
วิธีคำนวณค่า BMI น้ำหนักตัว (กิโลกรัม) ÷ ส่วนสูง (เมตร) ยกกำลังสอง เช่น ผู้หญิง น้ำหนัก 50 กิโลกรัม ส่วนสูง 160 เซนติเมตร = 50 ÷ (1.60 * 1.60) = 19.5 - รอบเอวผู้หญิงที่มีขนาดรอบเอวเกิน 35 นิ้ว และผู้ชายที่มีขนาดรอบเอวเกิน 40 นิ้ว อาจมีความเสี่ยงสูงที่จะเป็นโรคหัวใจหรือเบาหวาน
โรคอ้วนเกิดขึ้นได้อย่างไร
- พฤติกรรมการกิน การบริโภคแคลอรีเกินกว่าที่ร่างกายใช้ การบริโภคอาหารแปรรูปสูง หรือมีน้ำตาลสูง หรือมีไขมันอิ่มตัว
- การทานยาบางชนิด เช่น ยาต้านเศร้า สเตียรอยด์ ยาควบคุมอาการชัก ยาเบาหวาน
- ความพิการ ผู้ที่มีความพิการทางกายหรือบกพร่องทางการเรียนรู้อาจทำให้ร่างกายเคลื่อนไหวได้น้อยและไม่สามารถทำความเข้าใจเรื่องโรคอ้วนได้
- พันธุกรรม ส่งผลให้อยากอาหารมากขึ้น
- การขาดการออกกำลัง การนั่งนิ่ง ๆ นาน ๆ ขณะดูโทรทัศน์ เล่นเกม หรือเล่นโทรศัพท์ ทำให้ร่างกายไม่ได้เผาผลาญพลังงานอย่างจริงจัง
- การนอนไม่พอ การนอนน้อยกว่า 7 ชั่วโมงอาจทำให้ขาดฮอร์โมนที่ช่วยควบคุมความหิว
- ความเครียด เมื่อร่างกายหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอลมากกว่าปกติ คอร์ติซอลที่ทำหน้าที่ปรับระดับน้ำตาลในเลือด จะลดระดับน้ำตาลในเลือดลงอย่างรวดเร็ว จากนั้นสมองจะสั่งให้เรารู้สึกหิวเพื่อหาน้ำตาลมาเติมชดเชย ดังนั้น เมื่อเราเครียด เรามักจะรู้สึกอยากทานอาหารที่มีไขมันและน้ำตาลสูง
- โรคอื่นๆ เช่น โรคอ้วนลงพุง (Metabolic Syndrome), ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (Polycystic Ovarian Syndrome: PCOS) หรือปัญหาสุขภาพจิต เช่น โรควิตกกังวล, โรคซึมเศร้า ซึ่งอาจทำให้รู้สึกอยากอาหารที่มีแคลอรี่สูง
ภาวะแทรกซ้อนจากโรคอ้วน
การเปลี่ยนแปลงทางกระบวนการเผาผลาญ (Metabolism) โดยปกติแล้ว แคลอรี่ที่เราบริโภคเข้าไปจะถูกเผาผลาญเพื่อแปรรูปไปเป็นพลังงานของร่างกายเรา เมื่อร่างกายเรามีแคลอรี่มากเกินจำเป็น ร่างกายจะเปลี่ยนแคลอรี่เป็นสารไขมัน (Lipids) และกลายเป็นไขมันในร่างกายไป เมื่อร่างกายไม่มีพื้นที่เก็บสารไขมัน เซลล์ไขมันจะขยายใหญ่ขึ้นซึ่งอาจทำให้ร่างกายอักเสบตามมา การอักเสบอาจทำให้ร่างกายมีภาวะดื้อต่ออินซูลิน ทำให้น้ำตาลและไขมันในเลือดสูงและพัฒนาต่อไปเป็นโรคความดันในเลือดสูงในที่สุด เมื่อระบบเผาผลาญของร่างกายทำงานผิดปกติอาจก่อให้เกิดโรคอ้วนลงพุง (Metabolic Syndrome) และโรคอื่น ๆ ได้อีก เช่น
- โรคหัวใจและหลอดเลือด
- โรคไขมันพอกตับ (Fatty Liver Disease) เมื่อไขมันส่วนเกินมากขึ้น ตับจะกักเก็บมันไว้ ทำให้เกิดโรคอื่น ๆ ตามมา เช่น โรคตับอักเสบ (Hepatitis) โรคตับแข็ง (Cirrhosis)
- โรคนิ่วในถุงน้ำดี (Gallstones) อาจทำให้เกิดนิ่วชนิดคอเลสเตอรอล
- โรคไต
- โรคเบาหวานชนิดที่ 2
นอกจากผลกระทบต่อระบบเผาพลาญแล้ว ไขมันส่วนเกินอาจส่งผลโดยตรงกับร่างกายได้ ได้แก่
- โรคข้ออักเสบ (Arthritis) เพราะร่างกายต้องแบกรับน้ำหนักเกิน
- โรคหอบหืด
- อาการปวดหลัง อาจมาจากโรคหมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อม, โรคหมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อน, โรคกระดูกสันหลังเสื่อม, โรคกระดูกสันหลังเคลื่อน
ดูเพิ่มเติมที่นี่
- ภาวะระบายลมหายใจเกิน (Hypoventilation syndrome)
- ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (Sleep apnea) เพราะทางหายใจถูกอุดกั้น
โรคอ้วนยังอาจทำให้เกิดโรคอื่น ๆ ได้อีก เช่น มะเร็ง, โรคซึมเศร้า
การตรวจวินิจฉัยโรคอ้วนมีวิธีการอย่างไร
- วัดน้ำหนัก ส่วนสูง รอบเอว
- ความหนาแน่นของกระดูก
- การวิเคราะห์ไขมันในร่างกายด้วยการวัดความต้านทานไฟฟ้าในร่างกาย (Bioelectrical Impedance Analysis)
- การถามประวัติสุขภาพ, ยาที่ใช้, พฤติกรรมการกิน, การนอน, การออกกำลัง ปัญหาสุขภาพจิต
มีวิธีการใดบ้างที่ใช้รักษาโรคอ้วน
- การเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิต
- การเปลี่ยนพฤติกรรมการกิน เช่น รับประทานอาหารเมดิเตอร์เรเนียนหรืออาหารเพื่อหยุดความดันโลหิตสูง (Dietary Approaches to Stop Hypertension Diet)
- ออกกำลัง
- การบำบัดความเครียด
- การรับประทานยา ได้แก่
- ยาลดน้ำหนัก เช่น Bupropion / Naltrexone, Semaglutide (Wegovy®), Liraglutide (Saxenda®), Orlistat (Xenical®, Alli®)
- ยาช่วยควบคุมน้ำตาลในเลือด เช่น GLP-1 agonists (ออเซมพิก)
- ยาลดความอยากอาหาร เช่น ฟีนเทอร์มีน
- การผ่าตัดสำหรับที่เป็นโรคอ้วนระดับ 3 แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดกระเพาะอาหารเพื่อลดน้ำหนัก (Bariatric surgery) อาจทำได้โดยการผ่าตัดวิธีต่อไปนี้
- Gastric Band Surgery การใส่แถบรัดกระเพาะ
- Gastric Bypass Surgery เป็นวิธีที่ได้รับความนิยม เป็นการผ่าตัดเพื่อลดขนาดกระเพาะอาหารและเปลี่ยนเส้นทางลำไส้เล็ก
- Duodenal Switch Surgery เป็นการผ่าเพื่อลดขนาดกระเพาะอาหารและเปลี่ยนเส้นทางลำไส้เล็ก
- Gastric Sleeve Surgery เป็นการผ่าตัดกระเพาะออกไป ทำให้กระเพาะที่เหลือมีลักษณะคล้ายแขนเสื้อ (Sleeve)
Ref: clevelandclinic
นพ.อภิชัย ไชยโรจน์
ศัลยแพทย์ทั่วไป
ผู้เชี่ยวชาญด้านการผ่าตัดส่องกล้องของโรงพยาบาล BNH
ทำนัดหมายแพทย์ออนไลน์ | Appointment
นพ. อภิชัย ไชยโรจน์
แผนกศัลยกรรม
สาขาเฉพาะทาง
ศัลยศาสตร์ และการผ่าตัดส่องกล้อง
ภาษา
ไทย, อังกฤษ
การผ่าตัดผ่านกล้อง, การผ่าตัดลดความอ้วน
– วุฒิบัตรสาขาศัลยศาสตร์, 2538
– แพทย์ประจำบ้าน สาขา ศัลยศาสตร์ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข, 2538
– แพทยศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2535
ตารางออกตรวจแพทย์
| วัน | เวลา | แผนก |
|---|---|---|
| จันทร์ | 09:00 – 18:00 | แผนกศัลยกรรม |
| อังคาร | 09:00 – 18:00 | แผนกศัลยกรรม |
| พุธ | 09:00 – 17:00 | แผนกศัลยกรรม |
| พฤหัสบดี | 09:00 – 18:00 | แผนกศัลยกรรม |
| ศุกร์ | 09:00 – 18:00 | แผนกศัลยกรรม |
| เสาร์ | 09:00 – 12:00 | แผนกศัลยกรรม |