Nucala (ชื่อสามัญ mepolizumab) เป็นยาฉีดในกลุ่ม monoclonal antibody ที่ออกฤทธิ์ตรงกับ interleukin-5 (IL-5) ซึ่งเป็นโปรตีนสำคัญที่กระตุ้นการสร้างและการทำงานของ eosinophil (เม็ดเลือดขาวชนิดหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบในโรคภูมิแพ้และหอบหืด)
เมื่อบล็อก IL-5 ได้ → จำนวน eosinophil ในเลือดและเนื้อเยื่อลดลง → การอักเสบลดลง → อาการโรคที่เกี่ยวข้องกับ eosinophil ดีขึ้น
ข้อบ่งใช้ของ Nucala (FDA/EMA label)
ปัจจุบัน Nucala ได้รับอนุมัติใช้ในโรคดังนี้:
- หอบหืดชนิด eosinophilic asthma รุนแรง (Severe eosinophilic asthma)
- อาจพิจารณาใช้เป็น การรักษาเสริม (add-on therapy) ในผู้ป่วยโรคหอบหืดชนิดรุนแรงที่มี eosinophil สูง (eosinophilic asthma) โดยมีจำนวน eosinophil ในเลือดส่วนปลาย ≥150 เซลล์/ไมโครลิตร และไม่สามารถควบคุมอาการได้ดีด้วยการรักษามาตรฐาน เช่น การใช้ยาสเตียรอยด์ชนิดสูด (inhaled glucocorticoid) ร่วมกับยาขยายหลอดลมชนิดออกฤทธิ์ยาว (long-acting beta agonist; LABA)
- ช่วยลดอาการหอบ ลดความถี่กำเริบ และลดการเข้าโรงพยาบาล
- Eosinophilic Granulomatosis with Polyangiitis (EGPA)
- ใช้ร่วมกับ กลูโคคอร์ติคอยด์ (glucocorticoids) เพื่อเหนี่ยวนำการให้อาการโรคสงบ (induction of remission) ในผู้ป่วยที่มีโรค active, nonsevere disease และใช้เป็น การรักษาเสริม (adjunctive therapy) ในผู้ป่วยที่มี nonsevere disease relapse โรคหลอดเลือดอักเสบชนิดหายากที่เกี่ยวข้องกับ eosinophil
- ช่วยควบคุมโรค ลดการพึ่งพาสเตียรอยด์
- Hypereosinophilic Syndrome (HES)
- ภาวะที่มี eosinophil สูงผิดปกติเป็นเวลานาน ทำให้เกิดความเสียหายต่ออวัยวะต่าง ๆ
- ใช้ในผู้ป่วย ≥ 12 ปี ที่ไม่มีสาเหตุชัดเจน
- Chronic Rhinosinusitis with Nasal Polyps (CRSwNP)
- ไซนัสอักเสบเรื้อรังที่มีโพลิปในโพรงจมูก
- ใช้ในผู้ป่วย ≥ 18 ปี ที่ควบคุมโรคไม่ได้ด้วยการรักษามาตรฐาน (เช่น สเตียรอยด์พ่น ล้างจมูก)
กลไกการออกฤทธิ์
Mepolizumab เป็น แอนตาโกนิสต์ของ interleukin-5 (IL-5 antagonist) จัดอยู่ในกลุ่มแอนติบอดีชนิด IgG1 kappa
- IL-5 เป็นไซโตไคน์หลักที่มีบทบาทสำคัญต่อการเจริญเติบโตและการแยกตัว (growth and differentiation), การดึงดูดเซลล์ (recruitment), การกระตุ้นการทำงาน (activation) และการคงอยู่ (survival) ของ eosinophil ซึ่งเป็นเซลล์อักเสบชนิดหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการอักเสบ และมีบทบาทสำคัญในพยาธิกำเนิดของหลายโรค ได้แก่
- โรคหอบหืด (asthma)
- โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (chronic obstructive pulmonary disease; COPD)
- ไซนัสอักเสบเรื้อรังที่มีติ่งจมูก (chronic rhinosinusitis with nasal polyps)
- Eosinophilic granulomatosis with polyangiitis (EGPA)
- Hypereosinophilic syndrome (HES)
Mepolizumab ออกฤทธิ์โดยการ ยับยั้งการส่งสัญญาณของ IL-5 ส่งผลให้ ลดการสร้างและยืดอายุการอยู่รอดของ eosinophil
อย่างไรก็ตาม กลไกการออกฤทธิ์ที่แท้จริงของ mepolizumab ในการรักษาโรคหอบหืด, COPD, ไซนัสอักเสบเรื้อรังที่มีติ่งจมูก, EGPA และ HES ยังไม่ได้รับการยืนยันอย่างชัดเจน
วิธีใช้และการฉีด
- เป็น การฉีดใต้ผิวหนัง (subcutaneous injection)
- ขนาดของยาขึ้นอยู่กับข้อบ่งใช้
- หอบหืด eosinophilic: ขนาดยามาตรฐาน: 100 มก. ฉีดทุก 4 สัปดาห์ แนะนำให้รักษาอย่างน้อย 3–6 เดือน เพื่อตัดสินประสิทธิผลของยา
- EGPA: 300 มก. ทุก 4 สัปดาห์
- HES: 300 มก. ทุก 4 สัปดาห์
- CRSwNP: 100 มก. ทุก 4 สัปดาห์
สามารถฉีดที่โรงพยาบาล หรือบางรายสามารถเรียนรู้วิธีฉีดเองที่บ้านด้วย pre-filled syringe/autoinjector
ผลข้างเคียงที่อาจพบ
พบได้บ่อย:
- ปวดศีรษะ
- ปฏิกิริยาบริเวณฉีด (บวม แดง เจ็บ)
- ปวดหลัง/ปวดข้อ
- อ่อนเพลีย
พบได้ไม่บ่อยแต่สำคัญ:
- แพ้ยา/Anaphylaxis (แม้โอกาสน้อยมาก)
- การติดเชื้อบางชนิด เช่น งูสวัด (herpes zoster)
- ปฏิกิริยาภูมิแพ้ชนิดช้า (delayed hypersensitivity)
ข้อควรระวัง
- Nucala ไม่ใช่ยาฉุกเฉิน → ไม่ใช้แทนยาขยายหลอดลมหรืออะดรีนาลีน
- ควรฉีดครั้งแรกในสถานพยาบาลและเฝ้าระวังอาการแพ้
- ผู้ป่วยควรได้รับวัคซีนตามความเหมาะสม โดยเฉพาะวัคซีนงูสวัด (ถ้าแพทย์แนะนำ)
- ห้ามหยุดยาพ่นสเตียรอยด์หรือยามาตรฐานอื่นเองโดยไม่ได้รับคำสั่งจากแพทย์
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Q: เด็กใช้ได้ไหม?
A: ใช้ได้ตั้งแต่อายุ 6 ปีขึ้นไป (หอบหืด eosinophilic) แต่ EGPA/HES/CRSwNP ใช้ในผู้ใหญ่ ≥ 12–18 ปีขึ้นไป
Q: ต้องฉีดนานแค่ไหน?
A: ส่วนใหญ่เป็นการรักษาระยะยาว โดยแพทย์จะประเมินอาการทุก 4–6 เดือน
Q: ราคาแพงไหม?
A: เป็นยาชีววัตถุ จึงมีราคาสูง
Q: ต้องตรวจอะไรบ้างก่อนเริ่มยา?
A: มักตรวจ ระดับ eosinophil ในเลือด
สรุป
Nucala (Mepolizumab) เป็นยาชีววัตถุฉีดใต้ผิวหนังที่ออกฤทธิ์ยับยั้ง IL-5 ช่วยลด eosinophil เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีโรคอักเสบเรื้อรังที่เกี่ยวข้องกับ eosinophil เข่น หอบหืด eosinophilic รุนแรง, EGPA, Hypereosinophilic syndrome, CRSwNP
ยานี้ให้ผลดีในการลดอาการและลดการใช้สเตียรอยด์ แต่ไม่ใช่ยาฉุกเฉิน และต้องใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์เฉพาะทาง
