ผู้หญิงจำนวนมากจะมีอาการปวดท้องก่อนมีประจำเดือน 1-2 วัน และระหว่างมีประจำเดือนในช่วงวันแรกๆ เพราะประจำเดือนเกิดจากการลอกตัวของเยื่อบุโพรงมดลูก โดยจะมีสารชนิดหนึ่งชื่อว่า Prostaglandins มีหน้าที่กระตุ้นให้มดลูกเกิดการบีบและคลายตัวเป็นจังหวะ เมื่อเกิดการบีบขึ้นก็จะทำให้รู้สึกปวดท้องช่วงมีประจำเดือน

     อาการปวดประจำเดือน (dysmenorrhea) มีตั้งแต่อาการปวดหน่วงหรือปวดเกร็งเล็กน้อย ไปจนถึงอาการปวดขั้นรุนแรงบริเวณท้องน้อยและอาจมีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น ปวดหลังด้านล่าง คลื่นไส้อาเจียน เหงื่อออก ท้องเสียหรือท้องผูก ท้องอืด เวียนศีรษะ และปวดศีรษะ

การปวดประจำเดือนสามารถแบ่งออกเป็นสองประเภทหลัก ๆ ได้แก่ ปวดประจำเดือนปฐมภูมิ (Primary Dysmenorrhea) และปวดประจำเดือนทุติยภูมิ (Secondary Dysmenorrhea)

1. ปวดประจำเดือนปฐมภูมิ (Primary Dysmenorrhea)เกิดจากการหดตัวของมดลูกเพื่อขับเยื่อบุโพรงมดลูกออกมาในช่วงที่มีประจำเดือน ฮอร์โมนพรอสตาแกลนดิน (Prostaglandins) มีบทบาทสำคัญในการกระตุ้นการหดตัวของมดลูก มักเกิดกับวัยรุ่นและวัยเจริญพันธุ์ในช่วง 6 เดือนถึง 1 ปีแรกของการมีประจำเดือน
2. ปวดประจำเดือนทุติยภูมิ (Secondary Dysmenorrhea)เกิดจากโรคหรือภาวะผิดปกติในอุ้งเชิงกราน เช่น เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis), เนื้องอกในมดลูก (Fibroids), หรือโรคอุ้งเชิงกรานอักเสบ (Pelvic Inflammatory Disease)  มักเกิดกับผู้หญิงวัยผู้ใหญ่ที่มีประจำเดือนมานานแล้ว

• เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (endometriosis) เกิดจากเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญนอกมดลูก เมื่อเจริญผิดที่แต่ยังทำหน้าที่สร้างประจำเดือนเหมือนเดิม อาจทำให้มีเลือดประจำเดือนในอุ้งเชิงกรานบริเวณที่มีเยื่อบุโพรวมดลูกไปเกาะในแต่ละรอบเดือน ปวดท้องน้อยอย่างรุนแรงและอาจเป็นสาเหตุของการมีบุตรยาก
• เยื่อบุมดลูกเจริญภายในกล้ามเนื้อมดลูก (Adenomyosis)  ผู้ป่วยจะมีอาการปวดประจำเดือนอย่างมาก และ/หรือ เลือดประจำเดือนมากและยาวนานกว่าปกติ 
• เนื้องอกมดลูก (Uterine Fibroids)  มักไม่ใช่เนื้อร้าย ขนาดมีตั้งแต่เล็กมากไปจนถึงขนาดใหญ่ หากมีขนาดใหญ่ มักทำให้มีเลือดประจำเดือนออกมามากหรือประจำเดือนกระปริบกระปรอยนานเป็นสัปดาห์ พร้อมกับอาการปวดประจำเดือนหรือปวดหลังส่วนล่างแบบเรื้อรัง 
• ภาวะอุ้งเชิงกรานอักเสบ (Pelvic Inflammatory Disease) เป็นการติดเชื้อบริเวณระบบสืบพันธุ์ในเพศหญิง ส่วนใหญ่เกิดจากโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ หากไม่รักษาให้หายขาด ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังและปวดท้องระหว่างมีประจำเดือน  และอาจเป็นสาเหตุของการมีบุตรยาก
• ภาวะปากมดลูกตีบ (Cervical stenosis) เกิดจากปากมดลูกแคบเกินไป ทำให้เลือดประจำเดือนไหลได้ช้าแต่หากรูปิดสนิท จะทำให้ของเหลวคั่งค้างภายในโพรงมดลูก ทำให้เกิดอาการปวดท้องมากและเรื้อรัง