รู้หรือไม่ มะเร็งปากมดลูก เป็นสาเหตุอันดับต้นๆ ของการเสียชีวิตของผู้หญิงไทย โรคนี้สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกวัย แม้ว่าคุณอายุยังไม่ถึง 30 ปี ก็มีความเสี่ยงเป็นมะเร็งปากมดลูกได้ ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัสชนิดฮิวแมนแปปปิโลมาไวรัส (Human Papillomavirus) หรือเอชพีวี (HPV) ที่มักจะติดต่อทางเพศสัมพันธ์ สายพันธุ์ที่พบบ่อยมี 2 สายพันธุ์ คือ สายพันธุ์ 16 และ 18 โดยวัคซีน ที่ป้องกัน 2 สายพันธุ์นี้สามารถป้องกันการเกิดมะเร็งปากมดลูกได้ถึง 70%
เมื่อร่างกายได้รับเชื้อ HPV เป็นครั้งแรก ระบบภูมิคุ้มกันจะพยายามปกป้องร่างกายจากการติดเชื้อไวรัส
อย่างไรก็ตามเชื้อ HPV อาจทำให้เซลล์ที่ปากมดลูกเกิดความผิดปกติและกลายเป็นเซลล์มะเร็งในที่สุด
หากรู้แบบนี้แล้ว เราควรเข้ารับการตรวจภายในเป็นประจำและฉีดวัคซีน HPV เพื่อป้องกันการเกิดโรคมะเร็งปากมดลูก
แล้วควรฉีดวัคซีนนี้ตอนไหน ถึงจะได้ผลดีที่สุด?
- เพื่อให้ได้ประสิทธิภาพสูงสุด ควรฉีดในวัยที่ยังไม่เคยมีเพศสัมพันธ์มาก่อน
- ฉีดในวัยที่ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันได้ดี จากงานวิจัยพบว่า ร่างกายของเด็กผู้หญิงสร้างภูมิคุ้มกันต่อไวรัสนี้ได้ดีในช่วง 9 – 15 ปี ซึ่งสามารถฉีดวัคซีนเพียง 2 ครั้ง แต่ได้ประสิทธิภาพเทียบเท่าการฉีด 3 ครั้ง
- ผู้หญิงอายุ 9 – 26 ปี ควรฉีดวัคซีน HPV โดยเน้นให้ฉีดช่วงอายุ 11 – 12 ปี
- เด็กผู้ชายอายุ 9 – 26 ปี สามารถฉีดวัคซีน HPV ชนิด 4 สายพันธุ์เพื่อป้องกันโรคหูดหงอนไก่และมะเร็งทวารหนัก เน้นให้ฉีดช่วงอายุ 11 – 12 ปี
วัคซีน HPV มีกี่แบบ?
วัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูก HPV มี 3 ชนิด ได้แก่
- วัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูก HPV ชนิด 2 สายพันธุ์ (ครอบคลุมสายพันธุ์ 16 และ 18) จะสามารถป้องกันมะเร็งปากมดลูกได้ถึง 70%
- วัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูก HPV ชนิด 4 สายพันธุ์ (คลอบคลุมสายพันธุ์ 6, 11, 16 และ 18) จะสามารถป้องกันมะเร็งปากมดลูกได้ถึง 90% และป้องโรคหูดหงอนไก่ มะเร็งทวารหนักในเด็กผู้ชายได้ด้วย
- วัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูก HPV ชนิด 9 สายพันธุ์ (ครอบคลุมสายพันธุ์ 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 และ 58) เป็นวัคซีนชนิดเชื้อตายที่พัฒนามาจากวัคซีน HPV ชนิด 4 สายพันธุ์ ซึ่งช่วยป้องกันมะเร็งปากมดลูก เเละหูดหงอนไก่ได้ถึง 99%
เคยมีเพศสัมพันธ์แล้ว สามารถฉีดวัคซีน HPV ได้ไหม
หลายคนอาจเข้าใจผิด คิดว่าถ้าเราเคยมีเพศสัมพันธ์มาก่อน ก็หมดสิทธิ์ที่จะฉีดวัคซีน HPV
แต่ในความจริงแล้ว หากคุณเคยมีเพศสัมพันธ์มาก่อน ก็สามารถฉีดวัคซีน HPV ได้ เพียงแต่อาจจะไม่ได้รับประสิทธิภาพสูงสุดในการป้องกันจากวัคซีน เมื่อเทียบกับผู้หญิงที่ยังไม่เคยมีเพศสัมพันธ์มาก่อน ซึ่งวัคซีนสามารถให้การป้องกันการติดเชื้อ HPV ได้หลายสายพันธุ์ แม้จะมีโอกาสเสี่ยงต่อการติดเชื้อ HPV ไปแล้ว แต่ก็ยังได้รับประโยชน์จากการป้องกันการติดเชื้ออยู่
ควรฉีดวัคซีน HPV ทั้งหมดกี่เข็มถึงจะได้ประสิทธิภาพสูงสุด?
ในการฉีดวัคซีนจะต้องฉีดทั้งหมด 3 เข็ม ภายในระยะเวลา 6 เดือน โดยครั้งที่ 1 เป็นการฉีดตามกำหนด และหลังจากนั้น 1-2 เดือนต่อมา จึงจะฉีดเข็มที่ 2 ส่วนเข็มสุดท้าย ให้ฉีดห่างจากเข็มแรงประมาณ 6 เดือน ซึ่งประสิทธิภาพของภูมิคุ้มกันอยู่ในระดับสูง และมีแนวโน้มว่าวัคซีน HPV จะกระตุ้นให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายสามารถจดจำและสร้างภูมิคุ้มกันต่อเชื้อ HPV ที่มีอยู่ในวัคซีนได้ โดยช่วงแรกที่มีการใช้วัคซีนก็ยังไม่ทราบระยะเวลาของภูมิคุ้มกันที่ชัดเจน แต่ต่อมาพบว่าภูมิคุ้มกันสามารถอยู่ได้ตลอดชีวิตโดยไม่ต้องฉีดกระตุ้น
วัคซีน HPV ป้องกันแค่โรคมะเร็งปากมดลูก?
สำหรับเชื้อไวรัส HPV นั้น ไม่เพียงก่อให้เกิดโรคมะเร็งปากมดลูก แต่ยังสามารถทำให้เกิดโรคอื่นๆ ได้ ทั้งในผู้ชายและผู้หญิง
นอกจากป้องกันมะเร็งปากมดลูกได้แล้ว ในเพศหญิงยังป้องกันมะเร็งของอวัยวะอื่นได้อีก ได้แก่
- มะเร็งปากช่องคลอด ผนังช่องคลอด
- ทวารหนัก
- ช่องปากและคอหอย
ผู้ชายจำเป็นต้องฉีดวัคซีน HPV ไหม?
หลายคนมักจะคิดว่า เชื้อ HPV เป็นโรคที่มาคู่กับผู้หญิงเท่านั้น แต่จริง ๆ แล้วผู้ชายสามารถติดเชื้อ HPV ได้ จากการมีเพศสัมพันธุ์
การฉีดวัคซีนป้องกัน HPV จะช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดโรค และที่สำคัญยังเป็นการป้องกันการเป็นพาหะนำเชื้อ HPV ไปสู่ผู้หญิงอีกด้วย
ในผู้ชายวัคซีนสามารถป้องกัน
- มะเร็งองคชาติ
- ทวารหนัก
- ช่องปากและคอหอย
นอกจากนี้วัคซีนชนิด 4 สายพันธุ์ และชนิด 9 สายพันธุ์ ยังสามารถป้องกันโรคหูดหงอนไก่ของอวัยวะเพศและทวารหนักของทั้งผู้หญิงและผู้ชายได้อีกด้วย
หากฉีดวัคซีนไม่ครบ 3 เข็ม ในระยะเวลาที่กำหนด จะเป็นอะไรไหม?
การฉีด HPV ในผู้ใหญ่ ทางการแพทย์แนะนำการฉีดที่ 0, 1-2 เดือน และ 6 เดือน
หากได้รับวัคซีน 2 เข็มแรกแล้ว ควรได้รับวัคซีนเข็มสุดท้ายห่างจากเข็มแรกราว 5-12 เดือน หรือ แนะนำให้ฉีดตอน 6 เดือนหลังเข็มแรกตามตาราง และไม่ควรเกิน 1 ปี เนื่องจากจะทำให้ขาดประสิทธิภาพของวัคซีน และอาจต้องเริ่มฉีดวัคซีนใหม่อีกครั้ง
ดังนั้น เพื่อประสิทธิภาพสูงสุด เราควรเข้ารับการฉีดวัคซีนตามนัดที่กำหนดไว้ และไม่ควรเกิน 1 ปี หลังจากฉีดเข็มแรก
กำลังตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร สามารถฉีดวัคซีน HPV ได้ไหม?
ในกรณีตั้งครรภ์ ไม่แนะนำให้ฉีดวัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูก แต่พบว่าวัคซีนนี้ไม่มีอันตรายต่อเด็กที่คลอดจากแม่ที่ได้รับวัคซีนในขณะตั้งครรภ์ ส่วนในระยะให้นมบุตร สามารถฉีดวัคซีนได้
หากมีการตั้งครรภ์เกิดขึ้นในระหว่างที่รอฉีดวัคซีนเข็มที่ 2 หรือ 3 นั้น ควรหยุดฉีดก่อน และกลับมาฉีดเข็มต่อไปหลังจากที่คลอดโดยไม่ต้องเริ่มเข็มแรกใหม่
หรือหากใครกำล้งวางแผนจะมีบุตร สามารถฉีดวัคซีน HPV ได้ตามปกติ โดยแนะนำว่าควรฉีดวัคซีนให้ครบก่อนตั้งครรภ์
จำเป็นต้องตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกก่อนหรือไม่?
สามารถฉีดได้ โดยไม่จำเป็นต้องตรวจภายใน หรือ ตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกก่อน เนื่องจากเชื้อ HPV ที่ตรวจพบอาจไม่ได้เป็นการติดเชื้อแบบฝังแน่นจนก่อให้เกิดโรค นอกจากนี้ ในกรณีที่พบเซลล์ผิดปกติก็อาจไม่ได้เกิดจากเชื้อ HPV สายพันธุ์ที่อยู่ในวัคซีน
หากเราฉีดวัคซีน HPV ครบแล้ว ก็ไม่จำเป็นต้องตรวจคัดกรองอีก?
บอกเลยว่าเป็นความเชื่อที่ผิด วัคซีนสามารถป้องกันการติดเชื้อชนิดสำคัญที่เป็นสาเหตุของมะเร็งปากมดลูกได้ 70% ดังนั้น หลังจากฉีดวัคซีน HPV ครบแล้ว ก็ยังคงต้องตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกประจำปี เพื่อตรวจหาความผิดปกติที่อาจเกิดขึ้นจากเชื้อ HPV สายพันธุ์อื่นๆ ที่ไม่ได้มีอยู่ในวัคซีน
อย่าลืมดูแลสุขภาพตัวเอง หมั่นตรวจเช็คร่างกายและรับวัคซีนให้ครบตามที่แพทย์กำหนด เพื่อป้องกันการเกิดโรคและรักษาได้อย่างทันท่วงที
Ref: spineinfo| emedicinehealth| hss | clevelandclinic
ทำนัดหมายแพทย์ออนไลน์ | Appointment
-
นพ. วีรภัทร สมชิต
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
เวชศาสตร์มารดาและทารกในครรภ์ -
รศ.(พิเศษ) ดร. พญ. สมสุข สันติเบ็ญจกุล
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
สูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา, เวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ -
นพ. สิฐนันท์ ธนินทรานนท์
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
สูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา, เวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ -
นพ. อธิวัฒน์ ทรงศิริพันธุ์
ศูนย์สุขภาพสตรี
ความชำนาญพิเศษ
สูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา เวชศาสตร์เชิงกรานสตรีและศัลยกรรมซ่อมเสริม