ยาป้องกัน HIV

เอนไซม์ชื่อ CYP3A มีบทบาทสำคัญในการเผาผลาญหรือดูดซึมยาต้าน HIV รวมถึงยาอื่นๆ ที่ท่านรับประทานอยู่ ยาเหล่านี้บางชนิดอาจรบกวนการทำงานของ CYP3A และเอนไซม์อื่นๆ ซึ่งอาจลดหรือเพิ่มปริมาณสารออกฤทธิ์ในร่างกาย

ยาต้าน HIV บางชนิด เช่น cobicistat และ ritonavir ลดประสิทธิภาพการทำงานของเอนไซม์ CYP3A แต่เพิ่มระดับยาต้าน HIV ในร่างกาย เมื่อยาต้านไวรัสเหล่านี้ใช้ร่วมกัน แพทย์มักสั่งยาต้าน HIV เหล่านี้ร่วมกับยาต้านไวรัสกลุ่มโปรตีเอส (PIs) เช่น atazanavir, darunavir, lopinavir หรือยาต้านไวรัสกลุ่มอินทีเกรส (INSTI) เช่น elvitegravir อย่างไรก็ตาม ยาเหล่านี้อาจเพิ่มระดับยาอื่นๆ ที่คุณรับประทานด้วย

ยากลุ่ม INSTI รุ่นใหม่ เช่น bictegravir, dolutegravir และ raltegravir มักมีปฏิกิริยาระหว่างยาน้อยกว่า จึงเป็นที่นิยมมากกว่า

ปฏิกิริยาระหว่างยากับยาต้าน HIV ที่พบบ่อย

ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (Anticoagulants)

แพทย์ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (DOACs) เพื่อป้องกันลิ่มเลือดที่อาจทำให้เกิดหัวใจวายหรือโรคหลอดเลือดสมอง

ปฏิกิริยาที่อาจเกิดขึ้น:

ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น apixaban, dabigatran, edoxaban, rivaroxaban และ warfarin อาจทำปฏิกิริยากับยาต้าน HIV ที่มี cobicistat หรือ ritonavir หรือยาต้านไวรัสกลุ่ม NNRTIs

ผลที่อาจเกิด:

ยาต้าน HIV ที่มี cobicistat หรือ ritonavir อาจทำให้ร่างกายดูดซึมยาต้านการแข็งตัวของเลือดมากเกินไปจึงเลือดออกง่ายขึ้น

ยากลุ่ม NNRTIs อาจลดประสิทธิภาพยาต้านการแข็งตัวของเลือด

Warfarin อาจทำปฏิกิริยากับยาต้าน HIV และคาดเดาผลไม่ได้เลย  แพทย์ต้องตรวจสอบระดับยาในเลือดอย่างใกล้ชิด

ยากลุ่มแคลเซียมแชนแนลบล็อกเกอร์ (Calcium Channel Blockers)

ใช้รักษาความดันโลหิตสูง โดยขัดขวางแคลเซียมในหลอดเลือดหรือหัวใจและทำให้หลอดเลือดขยายตัว

ปฏิกิริยาที่อาจเกิดขึ้น:

อาจทำปฏิกิริยากับยาต้าน HIV ที่มี cobicistat หรือ ritonavir และยาต้านไวรัสกลุ่ม NNRTIs

ผลที่อาจเกิด:

ยาต้าน HIV ที่มี cobicistat หรือ ritonavir อาจเพิ่มระดับยากลุ่มนี้ในร่างกาย แพทย์อาจเริ่มด้วยโดสต่ำและค่อย ๆ ปรับยาเพิ่มทีหลัง

หากใช้ atazanavir ร่วมกับ diltiazem แพทย์อาจลดโดส diltiazem ลงครึ่งหนึ่ง

ยาต้านไวรัสกลุ่ม NNRTIs อาจลดประสิทธิภาพของยากลุ่มนี้ แพทย์อาจปรับโดสใหม่

ยากลุ่ม Proton Pump Inhibitors (PPIs)

ลดกรดในกระเพาะอาหาร ใช้รักษากรดไหลย้อน (GERD) และอาการแสบร้อนกลางอก ซึ่งพบบ่อยในผู้ป่วย HIV

ปฏิกิริยาที่อาจเกิดขึ้น:

ยาต้าน HIV ที่มีปฏิกิริยาบ่อยคือ atazanavir และ rilpivirine

ผลที่อาจเกิด:

Atazanavir และ rilpivirine ต้องการสภาพกรดในกระเพาะมากเพียงพอเพื่อการดูดซึม หากยากลุ่ม PPIs ลดกรดมากเกินไป ยาอาจไม่สามารถควบคุมเชื้อ HIV ได้

หากใช้ยากลุ่ม PPIs ร่วมกับ atazanavir ต้องเว้นระยะห่างอย่างน้อย 12 ชั่วโมง และไม่ควรใช้ยากลุ่ม PPIs โดสสูงเกิน 20 มก. (เทียบเท่า omeprazole)

ไม่ควรใช้ยากลุ่ม PPIs ร่วมกับ rilpivirine เพราะจะลดการดูดซึมยา

ยากลุ่มสแตติน (Statins)

ใช้ลดคอเลสเตอรอลในผู้ป่วย HIV เพราะบางครั้งยาต้าน HIV อาจเพิ่มระดับคอเลสเตอรอลในเลือดได้

ปฏิกิริยาที่อาจเกิดขึ้น:

ยากลุ่มสแตตินเช่น atorvastatin, lovastatin, simvastatin อาจทำปฏิกิริยากับยาต้าน HIV ที่มี cobicistat หรือ ritonavir และยาต้าน HIV กลุ่ม NNRTIs

ผลที่อาจเกิด:

ห้ามใช้ lovastatin หรือ simvastatin ร่วมกับยาต้าน HIV ที่มีโปรติเอส (PIs) หรือ elvitegravir เพราะอาจทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงหรือไตวาย

หากใช้ atorvastatin ร่วมกับยาต้าน HIV ที่มี cobicistat หรือ ritonavir อาจทำให้ร่างกายท่านดูดซึมยากลุ่มสแตตินมากเกินไป แพทย์อาจสั่งยาสแตตินโดสต่ำลง (20 มก./วันหรือน้อยกว่า) ในระยะเริ่มต้น

ยาต้าน HIV กลุ่ม NNRTIs อาจลดประสิทธิภาพของยากลุ่มสแตติน