การดูแลสุขภาพช่องปากไม่ได้มีเพียงการแปรงฟันทุกวันเท่านั้น การขูดหินปูนและขัดฟันโดยทันตแพทย์เป็นสิ่งจำเป็นที่หลายคนมักมองข้าม แม้ว่าจะแปรงฟันสม่ำเสมอแล้ว ก็ยังมีบริเวณที่แปรงฟันไม่สามารถทำความสะอาดได้อย่างสมบูรณ์ ทำให้เกิดการสะสมของคราบพลัคและหินปูนที่ต้องอาศัยมือผู้เชี่ยวชาญในการกำจัด การขูดหินปูนและขัดฟันจึงเป็นการลงทุนเพื่อสุขภาพช่องปากในระยะยาว ช่วยป้องกันโรคร้ายแรงและรักษาความมั่นใจในรอยยิ้มของคุณ
การขูดหินปูนและขัดฟันคืออะไร
การขูดหินปูนและขัดฟัน (Scaling and Polishing) คือ วิธีการทำความสะอาดฟันเชิงลึกที่ทันตแพทย์หรือพยาบาลทันตกรรมผู้เชี่ยวชาญจะใช้เครื่องมือทันตกรรมพิเศษหรือเครื่องอัลตราโซนิกเพื่อขจัดคราบพลัค หินปูน และคราบสีฝังลึกต่างๆ ที่สะสมอยู่บริเวณผิวฟันและใต้แนวเหงือก
หัตถการนี้มีความสำคัญในการดูแลสุขภาพช่องปากอย่างครบวงจร และควรได้รับการทำเป็นประจำสม่ำเสมอทุก 6 เดือน เนื่องจากคราบพลัคและหินปูนเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องตามธรรมชาติของการรับประทานอาหารและการทำงานของแบคทีเรียในช่องปาก
การขูดหินปูนและขัดฟันช่วยป้องกันโรคต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นในช่องปาก เช่น:
- โรคเหงือกอักเสบ
- โรคปริทันต์ (โรคเหงือกและเนื้อเยื่อรองรับฟัน)
- ฟันผุ
- กลิ่นปากเรื้อรัง
การทำความสะอาดฟัน, การขูดหินปูน และการขัดฟัน มีความแตกต่างกันอย่างไร
1. การทำความสะอาดฟันประจำวัน (Daily Tooth Cleaning)
เป็นการดูแลพื้นฐานที่ทุกคนสามารถทำได้ที่บ้าน ประกอบด้วย:
- การแปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์วันละ 2 ครั้ง (เช้าและก่อนนอน)
- การใช้ไหมขัดฟันเพื่อทำความสะอาดซอกฟัน
- การบ้วนปากด้วยน้ำยาบ้วนปาก
วัตถุประสงค์หลักคือการลดการสะสมของคราบพลัค ซึ่งเป็นแผ่นคราบเหนียวสีใสหรือสีเหลืองอ่อนที่เกิดจากการสะสมของแบคทีเรีย น้ำลาย และเศษอาหาร
อย่างไรก็ตาม การแปรงฟันเพียงอย่างเดียวไม่สามารถขจัดคราบพลัคได้ 100% โดยเฉพาะในบริเวณที่เข้าถึงยาก เช่น ขอบเหงือก ซอกฟันด้านใน หรือบริเวณหลังฟันกราม
2. การขูดหินปูน (Scaling)
เป็นการกำจัดคราบพลัคที่สะสมนานจนแข็งตัวและแปรสภาพเป็นหินปูน (Tartar หรือ Calculus) ซึ่งมีลักษณะแข็งและเกาะแน่นกับผิวฟัน ไม่สามารถกำจัดได้ด้วยการแปรงฟันธรรมดา
ทันตแพทย์จะใช้เครื่องมือพิเศษ ได้แก่:
- เครื่องขูดหินปูนแบบอัลตราโซนิก (Ultrasonic Scaler) ที่ใช้การสั่นสะเทือนความถี่สูงและน้ำช่วยกะเทาะหินปูน
- อุปกรณ์ขูดหินปูนด้วยมือ (Hand Scaler) สำหรับบริเวณที่ต้องการความละเอียดพิเศษ
3. การขัดฟัน (Polishing)
เป็นขั้นตอนสุดท้ายหลังจากขูดหินปูนเสร็จสิ้น ทันตแพทย์จะใช้หัวแปรงไฟฟ้าหมุนและผงขัดฟันพิเศษเพื่อ:
- ขจัดคราบสีที่ยังคงตกค้างบนผิวฟัน
- ทำให้ผิวฟันเรียบเนียน ลดการเกาะตัวของคราบใหม่
- ฟื้นฟูความขาวสดใสของฟันอย่างเป็นธรรมชาติ
- เพิ่มความรู้สึกสะอาดและสดชื่นในช่องปาก
การขูดหินปูนและขัดฟันมีขั้นตอนอะไรบ้าง
ขั้นที่ 1: การตรวจประเมินเบื้องต้น
ทันตแพทย์จะตรวจสอบสุขภาพช่องปากโดยรวม ประเมินระดับการสะสมของหินปูน สุขภาพเหงือก และวางแผนการรักษาที่เหมาะสม
ขั้นที่ 2: การขูดหินปูน
- ใช้เครื่องอัลตราโซนิกขจัดหินปูนขนาดใหญ่ บริเวณที่มีการสะสมมาก
- ใช้เครื่องมือขูดด้วยมือสำหรับบริเวณที่ต้องการความละเอียด
- ทำความสะอาดทั้งบริเวณเหนือและใต้แนวเหงือก
ขั้นที่ 3: การขัดฟัน
ใช้หัวแปรงไฟฟ้าพร้อมผงขัดฟันเพื่อทำให้ฟันเรียบเนียนและขจัดคราบสีต่างๆ
ขั้นที่ 4: การเคลือบฟลูออไรด์ (เมื่อจำเป็น)
ทันตแพทย์อาจเคลือบฟลูออไรด์เพื่อเสริมสร้างความแข็งแรงของเคลือบฟันและป้องกันฟันผุ
ขั้นที่ 5: การให้คำแนะนำ
ทันตแพทย์จะให้คำแนะนำเกี่ยวกับการดูแลช่องปากที่บ้านและนัดหมายครั้งต่อไป
การขูดหินปูนและขัดฟันมีประโยชน์อย่างไร
- ป้องกันโรคเหงือก ลดความเสี่ยงการเกิดเหงือกอักเสบและโรคปริทันต์ที่อาจนำไปสู่การสูญเสียฟัน ดูเรื่องโรคปริทันต์เพิ่มเติมที่นี่
- ลดกลิ่นปากเรื้อรัง กำจัดแหล่งสะสมของแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุของกลิ่นปาก
- ป้องกันฟันผุ ลดการสะสมของคราบพลัคที่เป็นต้นเหตุของการเกิดฟันผุ
- การตรวจพบปัญหาเร็วขึ้น ช่วยให้ทันตแพทย์สามารถตรวจพบปัญหาช่องปากอื่นๆ ได้ตั้งแต่ระยะแรก
มีวิธีและอุปกรณ์อะไรบ้างเพื่อใช้สำหรับการขูดหินปูน
1. การใช้เครื่องมือแบบดั้งเดิม (Hand Scaling)
ใช้เครื่องมือปลายแหลมที่ทันตแพทย์ใช้แรงมือในการขูดหินปูนออกจากผิวฟัน เหมาะสำหรับบริเวณที่ต้องการความละเอียดสูง
ข้อดี: ควบคุมแรงได้ดี เหมาะกับผู้ที่มีความไวต่อการสั่นสะเทือน ข้อเสีย: ใช้เวลานานกว่า อาจทำให้เกิดความไม่สบายมากกว่า
2. เครื่องอัลตราโซนิก (Ultrasonic Scaler)
ใช้การสั่นสะเทือนของคลื่นความถี่สูงพร้อมกับน้ำช่วยกะเทาะหินปูนให้หลุดออกจากผิวฟัน
ข้อดี: รวดเร็ว มีประสิทธิภาพสูง ความไม่สบายน้อย ข้อเสีย: ไม่เหมาะกับผู้ที่ใส่เครื่องกระตุ้นไฟฟ้าหัวใจ
3. เทคโนโลยี Airflow
นวัตกรรมใหม่ที่ใช้ผงขัดฟันละเอียดผสมกับแรงดันน้ำและอากาศพ่นเป็นละอองฝอยเพื่อขัดฟัน
เหมาะสำหรับ:
- ผู้ที่มีคราบฝังลึก เช่น คราบกาแฟ ชา หรือบุหรี่
- ผู้ที่ใส่เครื่องมือจัดฟัน
- ผู้ที่มีรากฟันเทียม ครอบฟัน หรือฟันเทียม
ข้อดี: อ่อนโยน ทำความสะอาดได้ละเอียด เหมาะกับบริเวณที่เข้าถึงยาก ข้อเสีย: ค่าใช้จ่ายสูงกว่าวิธีปกติ
ผู้ใดที่ไม่ควรเข้ารับบริการขูดหินปูนด้วยเครื่องอัลตร้าโซนิก
กลุ่มที่ไม่ควรใช้เครื่องอัลตราโซนิก
- ผู้ที่ใส่เครื่องกระตุ้นไฟฟ้าหัวใจ (Pacemaker) – คลื่นอัลตราโซนิกอาจรบกวนการทำงานของเครื่อง
- ผู้ที่มีรากฟันเทียม ครอบฟัน หรือวีเนียร์ในบริเวณจำนวนมาก – อาจทำให้หลุดหรือเสียหาย
กลุ่มที่ต้องระมัดระวังพิเศษ
- ผู้ที่มีอาการเสียวฟันรุนแรง – ควรแจ้งทันตแพทย์เพื่อใช้วิธีที่เหมาะสม
- ผู้ที่มีเหงือกอักเสบรุนแรง – อาจต้องรักษาเหงือกก่อนการขูดหินปูน
- ผู้ที่มี Gag Reflex รุนแรง – ควรปรึกษาทันตแพทย์เพื่อหาวิธีลดอาการ
- หญิงตั้งครรภ์ – ควรแจ้งสถานะและรับการดูแลพิเศษ
เราควรดูแลช่องปากหลังการขูดหินปูนและขัดฟันอย่างไร
- หลีกเลี่ยงอาหารร้อนจัดหรือเย็นจัดเป็นเวลานาน 24 ชั่วโมงหลังขูดหินปูนหรือขัดฟัน
- ใช้แปรงสีฟันขนนุ่มและแปรงเบา ๆ เน้นบริเวณแนวเหงือกซึ่งเป็นบริเวณที่คราบพลัคสะสมอยู่และกำจัดยาก
- บ้วนปากด้วยน้ำเกลือหรือน้ำยาบ้วนปาก
- หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ เพราะอาจชะลอการฟื้นตัวของเหงือก
- หากมีอาการเสียวฟัน สามารถใช้ยาสีฟันสูตรลดอาการเสียวฟันเพื่อบรรเทาได้
- ตรวจสุขภาพช่องปากทุก 6 เดือน
สรุป
การขูดหินปูนและขัดฟันเป็นมากกว่าการทำความสะอาด เป็นการลงทุนเพื่อสุขภาพและคุณภาพชีวิตในระยะยาว การดูแลช่องปากอย่างครบวงจรทั้งการดูแลตนเองที่บ้านและการมาพบทันตแพทย์เป็นประจำ จะช่วยให้คุณมีฟันที่แข็งแรง รอยยิ้มที่มั่นใจ และลดความเสี่ยงต่อโรคร้ายแรงในช่องปาก
อย่าละเลยสุขภาพช่องปากของคุณ เพราะปากที่แข็งแรงเป็นประตูสู่สุขภาพที่ดีโดยรวม และความมั่นใจในการดำเนินชีวิตประจำวัน การขูดหินปูนและขัดฟันสม่ำเสมอเป็นขั้นตอนสำคัญที่จะช่วยให้คุณรักษารอยยิ้มที่สวยงามไว้ได้ตลอดไป
Ref: siphhospital | clevelandclinic |
ทำนัดหมายแพทย์ออนไลน์ | Appointment
-
ทพญ. เมลาณี สุขุมพันธนาสาร
ศูนย์ทันตกรรม
ความชำนาญพิเศษ
ทันตกรรมทั่วไป
