เลือกหัวข้อที่ต้องการอ่าน
มะเร็งลำไส้เป็นมะเร็งชนิดหนึ่งที่มักเริ่มต้นบริเวณลำไส้ใหญ่ อาการที่น่าสงสัยเช่น มีเลือดปนมาในอุจจาระ ขับถ่ายผิดปกติ เช่น ท้องเสียสลับท้องผูก อ่อนเพลีย น้ำหนักลด การตรวจคัดกรองโรคมะเร็งลำไส้อย่างสม่ำเสมอ หรือตรวจพบความผิดปกติได้ตั้งแต่ในระยะเริ่มแรก จะช่วยลดอัตราการเสียชีวิตจากโรคนี้ได้
มะเร็งลำไส้ คืออะไร
มะเร็งลำไส้เกิดขึ้นเมื่อมีการเติบโตของเซลล์มะเร็งในลำไส้ใหญ่ ซึ่งในระยะแรกมักไม่แสดงอาการใดๆ หากเซลล์มะเร็งเริ่มต้นที่ทวารหนัก มะเร็งลำไส้ใหญ่และมะเร็งทวารหนักอาจเกิดขึ้นร่วมกันได้ ปัจจุบันพบว่าโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่พบได้มากขึ้นในคนไทย ดังนั้นผู้ที่มีอาการสงสัยว่าเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ หรือพบว่ามีพฤติกรรมการขับถ่ายที่ผิดไปจากปกติควรปรึกษาแพทย์ เนื่องจาก หากเป็นและไม่ได้รับการรักษา มะเร็งลำไส้ใหญ่อาจแพร่กระจายไปยังส่วนอื่นๆ ของร่างกาย และทำให้เสียชีวิตได้
อาการของมะเร็งลำไส้
อาการที่สงสัยว่าอาจเป็นมะเร็งลำไส้
สัญญาณและอาการแสดงของมะเร็งลำไส้ ได้แก่:
– พฤติกรรมการขับถ่ายเปลี่ยนแปลงไป เช่นท้องเสียและ/หรือท้องผูกอย่างต่อเนื่อง หรือยังรู้สึกปวดท้องอยากถ่ายหลังจากเพิ่งถ่ายเสร็จ
– มีเลือดออกทางทวารหนักหรือมีเลือดปนในอุจจาระ
– อาการไม่สบายท้องอย่างต่อเนื่อง เช่น ปวดเกร็งในช่องท้อง หรือมีแก๊ส
– รู้สึกถ่ายไม่สุด
– อ่อนแรง หรือเหนื่อยล้า
– น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
อาการของมะเร็งลำไส้ในแต่ละระยะ
มะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะแรกสุดเรียกว่า ระยะที่ 0 (มะเร็งในระยะเริ่มแรก) และแบ่งออกเป็นอีก 1-4 ระยะ ระยะแรกคือ ระยะที่มะเร็งแพร่กระจายน้อย ระยะที่มากขึ้น เช่น ระยะที่ 4 หมายความว่ามะเร็งมีการแพร่กระจายมากขึ้น
ระยะที่ 0
มะเร็งอยู่ในระยะเริ่มต้น ระยะนี้มะเร็งจะอยู่ในเยื่อบุลำไส้ และไม่เติบโตเกินกว่าชั้นเยื่อเมือกของลำไส้ใหญ่หรือทวารหนัก
ระยะที่ 1
มะเร็งเติบโตมากขึ้น แต่ยังอยู่ในเยื่อบุลำไส้ ยังไม่แพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียง หรือตำแหน่งอื่นๆ
ระยะที่ 2
มะเร็งได้เติบโตขึ้นจนถึงชั้นนอกสุดของลำไส้ใหญ่หรือทวารหนัก หรือเติบโตทะลุผ่านผนังลำไส้ใหญ่หรือทวารหนัก ลุกลามเข้าเนื้อเยื่อหรืออวัยวะข้างเคียง แต่ยังไม่แพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียง หรือตำแหน่งอื่นๆ
ระยะที่ 3
มะเร็งเติบโตผ่านผนังของลำไส้ใหญ่หรือทวารหนักและติดหรือเติบโตในเนื้อเยื่อหรืออวัยวะใกล้เคียงอื่น ๆ มีการแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียง แต่ยังไม่ได้แพร่กระจายไปยังอวัยวะที่ห่างไกล
ระยะที่ 4
มะเร็งมีการแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองที่อยู่ห่างไกลออกไป หรืออาจแพร่กระจายไปยังอวัยวะที่ไกลออกไป
อาการของมะเร็งลำไส้ในแต่ละระยะ ได้แก่
| ระยะที่ 1 | ระยะที่ 2 | ระยะที่ 3 | ระยะที่ 4 |
|---|---|---|---|
|
ท้องผูก |
ท้องผูก |
รู้สึกอ่อนเพลีย |
ตัวเหลือง/ตาเหลือง |
|
ท้องเสีย |
ท้องเสีย |
เหนื่อยล้า อ่อนแรงแบบไม่มีสาเหตุ |
มือและเท้าบวม |
|
อุจจาระมีรูปร่างและสีเปลี่ยนแปลงไป |
อุจจาระมีรูปร่างและสีเปลี่ยนแปลงไป |
น้ำหนักลด |
หายใจลำบาก |
|
อุจจาระมีเลือดปน |
อุจจาระมีเลือดปน |
อุจจาระมีลักษณะเปลี่ยนแปลงไปมากกว่า 1 เดือน |
ปวดศีรษะเรื้อรัง |
|
มีเลือดออกทางทวารหนัก |
มีเลือดออกทางทวารหนัก |
รู้สึกแน่นท้อง/เหมือนอุจจาระไม่สุด |
ตาพร่ามัว |
|
ท้องอืด มีลมในท้องมาก |
ปวดท้อง ปวดเกร็งในช่องท้อง |
อาเจียน |
กระดูกหักง่าย |
|
ปวดท้อง ปวดเกร็งในช่องท้อง |
ปวดท้อง ปวดเกร็งในช่องท้อง |
มะเร็งลำไส้มีลักษณะอุจจาระอย่างไร
ลักษณะอุจจาระของผู้ที่เป็นมะเร็งลำไส้ ยากที่จะระบุแน่ชัด มะเร็งอาจทำให้ลำไส้ใหญ่หรือทวารหนักตีบตัน ขัดขวางการเคลื่อนที่ของของเสียหรือขัดขวางการดูดซึมสารอาหารและอิเล็กโทรไลต์ ซึ่งนำไปสู่ อาการท้องผูกที่ไม่ทุเลาลงด้วยยายาวนานกว่า 2-3 วัน หรือมีภาวะลำไส้อุดตัน
อุจจาระอาจจะมีลักษณะแข็งและเล็กเหมือนก้อนกรวด ซึ่งเกิดจากการที่น้ำถูกดูดซึมออกไปเนื่องจากอุจจาระอยู่ในลำไส้นานเกินไป หรืออุจจาระมีลักษณะบางและลีบ เนื่องจากอุจจาระถูกบีบผ่านสิ่งกีดขวางในลำไส้ใหญ่หรือทวารหนัก
อาการของมะเร็งลำไส้ในระยะสุดท้าย
ผู้ที่เป็นมะเร็งลำไส้ในระยะแพร่กระจายอาจมีอาการต่อไปนี้:
– มีเลือดสีเข้มในอุจจาระ/อุจจาระสีดำ
– ท้องผูกและ/หรือท้องเสีย
– อุจจาระยาวและบางเหมือนดินสอ
– เหนื่อยล้า/อ่อนแรง
– ปวดท้อง แน่นท้อง ท้องอืด
– น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
– คลื่นไส้อาเจียน
เมื่อมะเร็งแพร่กระจาย อาการอื่นๆ อาจพบได้ขึ้นอยู่กับบริเวณที่เนื้องอกก่อตัวขึ้น มะเร็งอาจแพร่กระจายไปยังตับ ปอด และเยื่อบุช่องท้อง หากพบการแพร่กระจายของมะเร็งในปอดอาจทำให้หายใจลำบากและหายใจถี่ หากพบในตับอาจส่งผลให้เกิดอาการคลื่นไส้และดีซ่านได้
สาเหตุของมะเร็งลำไส้คืออะไร เกิดจากอะไร
มีหลายปัจจัยที่สัมพันธ์กับความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งลำไส้ได้
ในปัจจุบัน ยังไม่มีสาเหตุแน่ชัดที่บ่งบอกว่าอะไรเป็นสาเหตุของมะเร็งลำไส้ แต่ปัจจัยหลายๆ อย่างที่อาจเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งลำไส้ ได้แก่
– เป็นโรคลำไส้อักเสบ เช่น โรคโครห์น (Crohn’s disease) หรือลำไส้ใหญ่อักเสบเป็นแผล
– มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่หรือติ่งเนื้อที่ลำไส้ใหญ่และทวารหนัก
– ขาดการออกกำลังกายเป็นประจำ
– รับประทานอาหารที่มีผักและผลไม้น้อย การรับประทานผักและผลไม้ จะช่วยลดปัจจัยเสี่ยงของการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ได้
– รับประทานอาหารที่มีกากใยต่ำและไขมันสูง โดยเฉพาะอาหารที่มีเนื้อสัตว์แปรรูปสูง
– มีภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน
– ดื่มแอลกอฮอล์หรือสูบบุหรี่
การวินิจฉัยมะเร็งลำไส้
การตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้
แพทย์แนะนำให้ทำการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ในผู้ที่มีสุขภาพดีโดยไม่มีสัญญาณหรืออาการใดๆ เพื่อค้นหาสัญญาณของมะเร็งลำไส้ใหญ่หรือติ่งเนื้อลำไส้ที่ไม่ใช่มะเร็ง การพบมะเร็งลำไส้ใหญ่ในระยะแรกมีโอกาสในการรักษาหายมากที่สุด และลดความเสี่ยงของการเสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งลำไส้
โดยทั่วไป จะแนะนำให้ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อมะเร็งลำไส้ใหญ่เริ่มตรวจคัดกรองเมื่ออายุประมาณ 45 ปี แต่ผู้ที่มีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น เช่น ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่หรือมีเชื้อสายแอฟริกัน-อเมริกัน ควรพิจารณาตรวจคัดกรองอายุน้อยกว่านี้
วิธีการตรวจคัดกรองมีหลายวิธี เช่น การส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่ ซึ่งหากแพทย์ตรวจพบติ่งเนื้อก็สามารถเอาออกก่อนที่จะกลายเป็นมะเร็งได้
การวินิจฉัยมะเร็งลำไส้ใหญ่
หากอาการแสดงบ่งชี้ว่าอาจเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ แพทย์อาจแนะนำการตรวจ ดังนี้:
1. การใช้กล้องส่องตรวจภายในลำไส้ใหญ่ (colonoscopy) เป็นการใช้ท่อที่ยาว ยืดหยุ่น และเรียวซึ่งติดอยู่กับกล้องวิดีโอและจอภาพเพื่อตรวจดูลำไส้ใหญ่และทวารหนักทั้งหมด หากพบบริเวณที่น่าสงสัย แพทย์สามารถเก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อ (การตัดชิ้นเนื้อ) เพื่อนำไปวิเคราะห์และนำติ่งเนื้อออกไป
2. การตรวจเลือด ไม่มีการตรวจเลือดใดที่สามารถบอกได้ว่าเป็นมะเร็งลำไส้หรือไม่ แต่แพทย์อาจตรวจเลือดเพื่อดูทำงานของไตและตับ และค่าผิดปกติที่ผลิตโดยมะเร็งลำไส้ เช่น ค่า carcinoembryonic antigen (CEA)
3. แพทย์อาจทำการสั่งตรวจอื่นๆ เพิ่มเติม เช่น การทำ Computerized Tomography Scan (CT scan) การทำ Magnetic Resonance Imaging (MRI) เป็นต้น
การรักษามะเร็งลำไส้
มะเร็งลําไส้รักษาหายหรือไม่
การรักษามะเร็งลำไส้ใหญ่ส่วนใหญ่ใช้วิธีการผ่าตัดส่วนที่เป็นมะเร็งและต่อมน้ำเหลืองที่มะเร็งลุกลามออกไป อาจมีการทำทวารเทียม โดยเอาปลายลำไส้ส่วนที่เหลืออยู่เปิดออกทางหน้าท้องเพื่อให้อุจจาระออกแทนการขับถ่ายทางทวารหนัก
หากมะเร็งมีการลุกลามไปยังอวัยวะอื่นๆ ผู้ป่วยอาจไดัรับรังสีรักษาและการให้ยาเคมีบำบัดร่วมด้วย
มะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นโรคที่มีโอกาสรักษาหายได้สูงและมักรักษาให้หายขาดได้โดยเฉพาะเมื่อมะเร็งที่เกิดขึ้นยังอยู่เฉพาะที่บริเวณลำไส้ ไม่แพร่กระจายไปยังส่วนอื่นๆ การผ่าตัดเป็นการรักษาหลักและประมาณ 50% ของผู้ป่วยหายขาด อย่างไรก็ตาม การกลับเป็นซ้ำหลังการผ่าตัดยังเป็นปัญหาสำคัญที่พบและมักเป็นสาเหตุของการเสียชีวิตในที่สุด
มะเร็งลําไส้ระยะที่ 3 อยู่ได้กี่ปี
ในสหรัฐอเมริกา อัตราการรอดชีวิตสัมพัทธ์ที่ 5 ปี คือ 65% ซึ่งอัตราการรอดชีวิตของมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักแตกต่างกันไปตามปัจจัยหลายประการ ซึ่งรวมถึง ระยะของมะเร็งที่เป็นอยู่ อายุ สุขภาพ ณ ขณะนั้น และแผนการรักษา
หากตรวจพบมะเร็งในระยะที่มะเร็งยังอยู่เฉพาะที่ อัตราการรอดชีวิตคือ 91% หากมะเร็งแพร่กระจายไปยังเนื้อเยื่อหรืออวัยวะรอบๆ และ/หรือต่อมน้ำเหลืองบริเวณนั้น อัตราการรอดชีวิตสัมพัทธ์ที่ 5 ปีคือ 72% หากมะเร็งลำไส้ใหญ่แพร่กระจายไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกาย อัตราการรอดชีวิตสัมพัทธ์ที่ 5 ปีคือ 13%
สิ่งสำคัญคือ ต้องจำไว้ว่าสถิติเกี่ยวกับอัตราการรอดชีวิตสำหรับผู้ที่เป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักเป็นเพียงการประมาณค่าเท่านั้น และไม่สามารถบอกได้ว่ามะเร็งจะทำให้ชีวิตสั้นลงหรือไม่ แต่สถิติเหล่านี้จะอธิบายถึงแนวโน้มอัตราการรอดชีวิตในกลุ่มคนที่เคยได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคเดียวกัน รวมถึงระยะของโรคด้วย
ข้อมูลโดย
ภญ. ปฐมา เทพชัยศรี
เภสัชกรคลินิก แผนกเภสัชกรรม
โรงพยาบาลบีเอ็นเอช