ไขมันในเลือดสูง คอเรสเตอรอลในเลือดสูง อันตราย เสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดสมอง

ไขมันในเลือดผิดปกติหมายถึงอะไร เท่าไหร่ถึงผิดปกติ

ภาวะไขมันในเลือดผิดปกติหมายถึงระดับไขมันในเลือด หนึ่งชนิดหรือมากกว่านั้นอยู่ในระดับที่ผิดปกติ

ไขมันในเลือดของเรามีอยู่ 3 ประเภทหลัก คือ

1. high-density lipoprotein (HDL) ซึ่งเป็นคอเลสเตอรอลที่ “ดี” จะดึงคอเลสเตอรอลส่วนเกินและนำกลับไปยังตับ ในคนปกติทั่วไปควรมีค่าไม่น้อยกว่า 60 mg/dL

2. low-density lipoprotein (LDL) ซึ่งเป็นคอเลสเตอรอลที่ “ไม่ดี” ขนส่งอนุภาคคอเลสเตอรอลไปทั่วร่างกายคอเลสเตอรอล LDL สะสมในผนังหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดแข็งและแคบ โดยในผู้ใหญ่ ควรมีค่า LDL ไม่เกิน 130 mg/dL หรือหากมีภาวะหรือปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง มีประวัติครอบครัวมีโรคหลอดเลือดหัวใจก่อนวัยอันควร ควรมีค่า LDL ไม่เกิน 100 mg/dL

3. triglycerides เป็นไขมันที่ร่างกายสร้างขึ้นเองจากน้ำตาล และแป้ง ระดับปกติในเลือด ไม่ควรเกิน 150 mg/dL คนปกติควรมีค่าคอเลสเตอรอลรวม (Total cholesterol) น้อยกว่า 200 mg/dL ภาวะไขมันในเลือดสูงผิดปกติ มักหมายความว่าระดับ LDL หรือไตรกลีเซอไรด์สูงเกินไป นอกจากนี้ยังอาจหมายถึงระดับ HDL ต่ำเกินไป LDL คอเลสเตอรอลถือเป็นคอเลสเตอรอลประเภท “ไม่ดี” นั่นเป็นเพราะมันสามารถไปเกาะที่ในผนังหลอดเลือดแดงได้ ซึ่งหากเกาะในหลอดเลือดแดงหัวใจปริมาณมากเกินไปอาจทำให้หัวใจขาดเลือดเฉียบพลันได้ HDL เป็นคอเลสเตอรอลที่ “ดี” เพราะช่วยขจัด LDL ออกจากเลือดของเรา ไตรกลีเซอไรด์มาจากแคลอรีจากอาหารที่เรากินแต่ไม่เผาผลาญในทันที ไตรกลีเซอไรด์จะถูกเก็บไว้ในเซลล์ไขมัน และจะถูกปลดปล่อยออกมาเป็นพลังงานเมื่อร่างกายต้องการ หากเรากินแคลอรี่มากกว่าที่เราเผาผลาญ ไตรกลีเซอไรด์จะเกิดการสะสม ซึ่งหากสะสมมากเกินไปก็อาจเกิดความเสี่ยงต่อโรคหัวใจได้เช่นกัน ระดับ LDL และไตรกลีเซอไรด์ในเลือดสูงทำให้เราเสี่ยงที่จะเป็นโรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันและโรคหลอดเลือดสมอง ระดับ HDL คอเลสเตอรอลต่ำเชื่อมโยงกับความเสี่ยงโรคหัวใจที่สูงขึ้น

ไขมันในเลือดสูงมีอาการอย่างไร

ไขมันในเลือดสูงไม่แสดงอาการ การตรวจเลือดเป็นวิธีเดียวที่จะตรวจพบได้

อย่างไรก็ตาม ภาวะไขมันในเลือดผิดปกติอาจนำไปสู่โรคหลอดเลือดหัวใจ ซึ่งอาจแสดงอาการได้ ระดับคอเลสเตอรอลในเลือดสูงอาจทำให้เกิดการอุดตันในหลอดเลือดแดงของหัวใจและการอุดตันในหลอดเลือดแดงที่ขา และสามารถนำไปสู่อาการเจ็บหน้าอกและหัวใจวายได้ในที่สุด National Heart, Lung and Blood Institute (NHLBI) แนะนำให้ตรวจคัดกรองคอเลสเตอรอลทุก 1-2 ปีสำหรับผู้ชายอายุ 45-65 ปีและผู้หญิงอายุ 55-65 ปี ผู้ที่มีอายุมากกว่า 65 ปีควรได้รับการตรวจคอเลสเตอรอลทุกปี หากผลการตรวจระดับไขมันไม่อยู่ในช่วงที่ต้องการ หรือหากเป็นผู้ที่มีประวัติครอบครัวที่มีคอเลสเตอรอลสูง โรคหัวใจ หรือปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ เช่น โรคเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง แพทย์อาจแนะนำให้นัดตรวจวัดระดับไขมันบ่อยขึ้น

สาเหตุของไขมันในเลือดสูง ใครบ้างที่มีความเสี่ยงไขมันในเลือดสูง

พฤติกรรมหลายอย่างสามารถนำไปสู่ภาวะไขมันในเลือดสูงได้ ยกตัวอย่างเช่น

การสูบบุหรี่

การใช้ชีวิตประจำวันที่ไม่ค่อยเคลื่อนไหวร่างกาย การไม่ออกกำลังกาย ทำให้เกิดภาวะอ้วน เป็นต้น

การบริโภคอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวและไขมันทรานส์สูง

การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไปอาจทำให้ระดับไตรกลีเซอไรด์สูงขึ้น

นอกจากนี้ยังมีปัจจัยอื่นๆ ที่อยู่นอกเหนือการควบคุมซึ่งก็อาจมีบทบาทต่อการเกิดค่าไขมันผิดปกติได้เช่น การมีพันธุกรรมที่ทำให้ร่างกายกำจัด LDL โคเลสเตอรอลออกจากเลือดได้ยากขึ้น เราอาจมีความเสี่ยงต่อภาวะไขมันในเลือดผิดปกติ หากพ่อแม่ของเราคนใดคนหนึ่งหรือทั้งสองคนมีภาวะไขมันในเลือดสูงผิดปกติ อายุที่มากขึ้นยังเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการมีระดับคอเลสเตอรอลในเลือดสูง ผู้หญิงมักจะมีระดับ LDL ต่ำกว่าผู้ชายจนถึงวัยหมดประจำเดือน หลังจากนั้นระดับ LDL ของผู้หญิงจะเริ่มสูงขึ้น นอกจากนี้ ความเสี่ยงต่อภาวะไขมันในเลือดผิดปกติจะเพิ่มขึ้นเมื่อ – เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 – มีโรคไตเรื้อรัง – มีระดับ HDL คอเลสเตอรอลต่ำ ซึ่งมักสัมพันธ์กับระดับ LDL ที่สูง

ปัจจัยเสี่ยงใดบ้างที่ทำให้เรามีระดับไขมันผิดปกติ

ปัจจัยที่สามารถเพิ่มความเสี่ยงของระดับคอเลสเตอรอล ได้แก่

การกินอาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพ เช่น ไขมันอิ่มตัวหรือไขมันทรานส์มากเกินไป ไขมันอิ่มตัวพบได้ในเนื้อสัตว์และผลิตภัณฑ์จากนมที่มีไขมันเต็ม ไขมันทรานส์มักพบในขนมหรือของหวาน
มีโรคอ้วน การมีดัชนีมวลกาย (BMI) 30 หรือมากกว่านั้นทำให้เสี่ยงต่อระดับคอเลสเตอรอลสูง
การขาดการออกกำลังกาย การออกกำลังกายช่วยเพิ่ม HDL ในร่างกาย ซึ่งเป็นคอเลสเตอรอลที่ “ดี”
การสูบบุหรี่ การสูบบุหรี่อาจลดระดับ HDL ซึ่งเป็นคอเลสเตอรอลที่ “ดี” ได้
การดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไปอาจทำให้ระดับคอเลสเตอรอลรวมเพิ่มขึ้น
อายุ แม้แต่เด็กก็สามารถมีคอเลสเตอรอลสูงได้ แต่พบได้บ่อยในผู้ที่มีอายุมากกว่า 40 ปี เมื่ออายุมากขึ้น ตับของเราจะสามารถกำจัดคอเลสเตอรอล LDL ได้น้อยลง

ภาวะแทรกซ้อน

การมีไขมันในเลือดสูงอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนได้

คอเลสเตอรอลสูงอาจทำให้เกิดการสะสมของคอเลสเตอรอลที่เป็นอันตรายบนผนังหลอดเลือดแดง (atherosclerosis) เกิดคราบสะสมที่สามารถลดอัตราการไหลเวียนของเลือดในหลอดเลือดแดง ซึ่งอาจทำให้เกิดโรคแทรกซ้อนได้ เช่น

เจ็บหน้าอก หากหลอดเลือดแดงที่ส่งเลือดไปเลี้ยงหัวใจได้รับผลกระทบ เราอาจมีอาการเจ็บหน้าอก จากหลอดเลือดหัวใจตีบ และอาการอื่นๆ ของโรคหลอดเลือดหัวใจ
หัวใจวาย หากลิ่มเลือดเกิดหลุดออกไปขัดขวางการไหลเวียนของเลือด ทำให้หลอดเลือดแดงอุดตัน ซึ่งถ้าหากเลือดไหลเวียนไปที่ส่วนใดส่วนหนึ่งของหัวใจหยุดลง จะทำให้มีอาการหัวใจวายได้
โรคหลอดเลือดสมอง เกิดขึ้นเมื่อลิ่มเลือดขัดขวางการไหลเวียนของเลือดไปยังส่วนหนึ่งของสมองของเรา ซึ่งทำให้หมดสติและเป็นอัมพาตได้

การลดไขมันในเลือด

เราจะลดไขมันในเลือดได้อย่างไร

การปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตสามารถช่วยลดไขมันในเลือดสูงได้ การมีวิถีชีวิตที่ดีสามารถช่วยป้องกันไม่ให้ร่างกายเรามีคอเลสเตอรอลสูงตั้งแต่แรก หรือช่วยลดระดับคอเรสเตอรอลลง ได้แก่
ลดอาหารเค็ม เน้นผัก ผลไม้ และธัญพืชไม่ขัดสี
จำกัดปริมาณไขมันสัตว์และใช้ไขมันดีในปริมาณที่พอเหมาะ ลดของมัน ของทอด
ลดน้ำหนักส่วนเกินและรักษาน้ำหนักให้แข็งแรง
เลิกสูบบุหรี่
ออกกำลังกายอย่างน้อย 30 นาที 3-5 วันต่อสัปดาห์
ดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณที่พอเหมาะ ไม่มากเกินไป
จัดการความเครียด
สารสกัด/อาหารเสริมบางชนิดอาจช่วยลดระดับคอเรสเตอรอลได้ เช่น สารสกัดจากชาเขียว

อย่างไรก็ตาม หากการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตและพฤติกรรมไม่ได้ผล แพทย์อาจสั่งจ่ายยาลดไขมันร่วมด้วย

อาหารที่ดีต่อสุขภาพหัวใจ

ตัวอย่างอาหารที่ดีต่อหัวใจ

ผัก ผลไม้ และธัญพืชที่ไม่ผ่านการขัดสี
อาหารที่อุดมด้วยโปรตีน โดยเฉพาะปลาและอาหารทะเล พืชตระกูลถั่วและเมล็ดพืช ไข่และไก่ที่ไม่ติดมัน หากเลือกเนื้อแดง ให้แน่ใจว่าเป็นเนื้อไม่ติดมันและจำกัดการกินไว้ที่หนึ่งถึงสามครั้งต่อสัปดาห์
นมจืด โยเกิร์ต และชีส ประเภทไขมันต่ำ
ไขมันและน้ำมันที่ดีต่อสุขภาพ เช่นจากถั่ว อะโวคาโด น้ำมันมะกอก เป็นต้น
อาจใช้สมุนไพรและเครื่องเทศปรุงแต่งรสอาหารแทนการเติมเกลือ เป็นต้น

Ref.

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/high-blood-cholesterol/symptoms-causes/syc-20350800
https://www.healthline.com/health/dyslipidemia#:~:text=What%20is%20dyslipidemia%3F,low%2Ddensity%20lipoprotein%20(LDL)
http://www.thaiheart.org/images/column_1487762586/2016%20RCPT%20Dyslipidemia%20Clinical%20Practice%20Guideline.pdf
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/high-blood-cholesterol/in-depth/cholesterol-lowering-supplements/art-20050980
https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/cholesterol-healthy-eating-tips