ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่

เยื่อบุโพรงมดลูก

.

…..เมื่อเรากล่าวถึง ภัยคุกคามต่อสุขภาพและความสามารถในการมีบุตรของสตรีวัยเจริญพันธุ์ในเวลานี้ ดูเหมือนว่าโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือที่เรียกกันโดยทั่วไปว่าพังผืดในอุ้งเชิงกราน และช็อคโกแลตซิสต์ที่รังไข่ หรือถุงน้ำช็อคโกแลตที่รังไข่ จะเป็นปัญหาสำคัญอันดับต้นๆ เลยทีเดียว

…..ที่กล่าวว่าสำคัญก็เพราะว่าโรคนี้เป็นภาวะผิดปกติของอุ้งเชิงกรานที่พบ ได้บ่อยมากไม่สามารถวินิจฉัยได้ด้วยการตรวจร่างกายตามปกติ และถ้าหากปล่อยทิ้งไว้ อาจจะก่อให้เกิดผลกระทบต่อความสามารถในการมีบุตร

….. เรามารู้จักโรคนี้กันอีกสักนิดดีกว่าโรคนี้เชื่อว่าเกิดจากการที่มีเยื่อบุโพรงมดลูกซึ่งปกติควรที่จะอยู่ในโพรงมดลูกเท่านั้นกลับไปเจริญเติบโตใน ตำแหน่งนอกโพรงมดลูก ที่พบได้บ่อยได้แก่ บริเวณผิวรังไข่ ภายในเนื้อรังไข่กลายเป็นช็อคโกแลตซิสต์ (Chocolate cyst or Endometriosis cyst) บริเวณเส้นเอ็นที่ยึดมดลูกด้านหลัง (Uterosacral ligament) เยื่ยบุอุ้งเชิงกรานบริเวณด้านในของรังไข่ (Ovarian fossa) บริเวณรอยต่อของมดลูกกับกระเพราะปัสสาวะ (Bladder reflection) หรือเกิดขึ้นภายในกล้ามเนื้อมดลูก (Adenomyosis) เป็นต้น

….เมื่อเยื่อบุโพรงมดลูกไปเจริญเติบโตในที่ที่ไม่สมควรจะอยู่ เยื่อบุโพรงมดลูกนี้จะมีการเจริญเติบโตและเปลี่ยนแปลงไปตามอิทธิพลของ ฮอร์โมนจากรังไข่ ก็จะทำให้เกิดการอักเสบขึ้นในบริเวณนั้น แต่ไม่ใช่การติดเชื้อ และมีผลทำให้เกิดพังผืดตามมา

.

อาการแสดงของโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ แบ่งออกได้เป็น 3 แบบใหญ่ๆ ด้วยกันคือ
  • ไม่มีอาการแสดงใดๆ เราจะพบว่า คนไข้จำนวนมากที่มีช็อคโกแลตซิสต์ที่รังไข่ไม่มีอาการปวดระดูที่ผิดปกติเลย
  • มีอาการปวดระดูมากและนานกว่าปกติ หรือมีอาการถ่ายอุจจาระแล้วปวดขณะที่มีระดู กรณีนี้จะพบว่าจากที่เคยปวดระดูธรรมดา ก็จะมีอาการปวดมากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญและระยะเวลาที่ปวดก็ยาวนานขึ้น ซึ่งอาจจะเป็นผลจากการที่เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญเข้าไปในชั้นกล้ามเนื้อมดลูก และบางกรณีที่เยื่อบุโพรงมดลูกเข้าไปแทรกระหว่างผนังที่คั่นระหว่างช่องคลอด และลำใส้ใหญ่ส่วนปลาย จะทำให้มีอาการปวดเวลาถ่ายอุจจาระขณะมีรอบระดูได้
  • ภาวะมีบุตรยาก เนื่องจากโรคนี้ทำให้เกิดผังผืดในอุ้งเชิงกราน และอาจจะทำให้เกิดถุงน้ำที่รังไข่ เนื้อเยื่อรังไข่ที่ปกติจะถูกทำลาย ทำให้สภาพในอุ้งเชิงกรานไม่เหมาะสมต่อการที่ไข่และเชื้ออสุจิจะปฏิสนธิกัน จึงทำให้เกิดภาวะมีบุตรยากขึ้น
  • ช็อคโกแลตซิสต์หรือถุงน้ำที่รังไข่ หมายถึง ของเหลวสีน้ำตาลเข้มคล้ายช็อคโกแลต เกิดจากเม็ดเลือดแดงของเยื่อบุโพรงมดลูกหลุดลอกตัวและสลายตัวค่อยๆสะสมชั้น ที่จะเจริญที่ผิดของรังไข่ ซึ่งเกิดขึ้นทุกรอบฤดูของการมีระดูในสตรี

.

วิธีการวินิจฉัย
  1. การตรวจภายใน อาจจะสงสัยโรคนี้ได้ในกรณีที่พบว่าด้านหลังมดลูกมีลักษณะเป็นตะปุ่มตะป่ำ เจ็บ มดลูกไม่เคลื่อนไหว หรือคบำพบถุงน้ำที่รังไข่ข้างใดข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้างได้
  2. การตรวจอัลตราซาวน์ ทางช่องคลอด จะมีความแม่นยำในการตรวจช็อคโกแลตซิสต์ที่รังไข่ และพังผืดที่เป็นมากซึ่งทำให้มีการบิดเบี้ยวของตำแหน่งมดลูกหรือรังไข่ เป็นต้น
  3. การส่องกล้อง เป็นวิธีที่สามารถวินิจฉัยโรคเยื่อบุโพรงมดลูเจริญผิดที่ได้อย่างแม่นยำที่ สุดเพราะสามารถเห็นอวัยวะพื้นผิวของอุ้งเชิงกรานได้อย่างชันเจนว่ามีเยื่อบุ โพรงมดลูกเจริญผิดที่ไปอยู่ตำแหน่งใด มีพังผืดเกิดขึ้นหรือไม่ และมีถุงน้ำที่รังไข่หรือไม่ รวมถึงการตัดเนื้อเยื่อบริเวณที่สงสัย เพื่อตรวจทางพยาธิวิทยาได้

.

วิธีการรักษา

….การรักษาโรคนี้ มีทางเลือกหลายประการ ทั้งนี้ต้องขึ้นกับปัจจัยต่างๆ ได้แก่ อายุ อาการ ความต้องการมีบุตร และความรุนแรงของพยาธิสภาพที่ตรวจพบ เป็นต้น จะไม่มีการรักษาที่เป็นแบบแผนหรือสูตรตายตัวสำหรับโรคนี้

  • การให้ยาแก้ปวดและเฝ้าดูอาการเป็นระยะๆ โดยไม่ทำการผ่าตัด
  • รักษาด้วยยา ชึ่งมีทั้งยาฮอร์โมนชนิดรับประทานและยาฮอร์โมนชนิดฉีดทุกเดือน ทุกสอง หรือทุกสามเดือนก็ได้
  • รักษาด้วยการผ่าตัดเป็น
    การผ่าตัดด้วยการส่องกล้องในอุ้งเชิงกรานเลาะพังผืดและถุงน้ำ ที่รังไข่ออก วิธีนี้เป็นที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางและเป็นที่นิยมมากขึ้นเรื่อยๆ ในปัจจุบัน เนื่องจากเป็นการรักษาที่ให้ผลดี ผู้ป่วยนอนโรงพยาบาลเพียงคืนเดียว แพทย์ที่สามารถทำผ่าตัดชนิดนี้มีจำนวนมากขึ้น และค่าใช้จ่ายในการผ่าตัดถูกลง อีกทั้งยังสามารถบันทึกภาพการผ่าตัดถูกลง อีกทั้งยังสามารถบันทึกภาพการผ่าตัดในแผ่นวิดิทัศน์ได้
    การผ่าตัดเปิดหน้าท้องแบบปกติ เพื่อเลาะถุงน้ำที่รังไข่หรือพังผืดออก วิธีนี้เป็นการผ่าตัดแบบที่ปฏิบัติกันมาเป็นมาตรฐาน

…..การผ่าตัดทั้งสองวิธีอาจจะทากรผ่าตัดภายหลังที่ได้ให้ยาฮอร์โมนชนิดฉีด หรือรับประทาน เป็นระยะเวลาหนึ่งประมาณ 3-4 เดือน เพื่อรักษาอาการและควบคุมโรคให้สงบก่อนการทำผ่าตัด ซึ่งจะทำให้การผ่าตัดได้ผลสำเร็จดีขึ้น

…..อย่างไรก็ตาม ท่านที่จำเป็นที่ต้องทราบว่า โรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่นี้ สามารถเกิดซ้ำได้ ทั้งนี้ขึ้นกับลักษณะของโรคที่เกิดกับแต่ละบุคคล และระดับความรุนแรงของโรคในคนนั้นๆโรคนี้อาศัยฮอร์โมนจากรังไข่เป็นเหตุให้ โรคขยายตัวขึ้น ดังนั้นเด็กและคนชราเท่านั้นที่จะไม่เป็นโรคนี้ ก่อนที่จะเลือกวิธีการรักษาใดๆ จะต้องทำความเข้าใจถึงวัตถุประสงค์ในการรักษาโรคของบุคคลนั้นๆ ก่อนเสมอ เพื่อให้ผลการรักษาบรรลุเป้าหมายที่ตั้งใจไว้

…..นอกจากนี้ ภายหลังการรักษาโรคนี้แล้ว ท่านควรที่จะมาพบแพทย์เพื่อติดตามการดำเนินของโรคเป็นระยะๆ ต่อไป

.

นัดหมายแพทย์และสอบถาม:

สอบถามรายละเอียดหรือ ศูนย์สุขภาพสตรี (สูตินรีเวชกรรม) โรงพยาบาลบีเอ็นเอช
โทร. 0-2686-2700     E-mail : info@www.bnhhospital.com