การตรวจยีนค้นหามะเร็งที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมในสตรี

ร่างกายของคนเรามีมากกว่า 60 อวัยวะ ประกอบจากเซลล์ไม่น้อยกว่า 50,000 ล้านหน่วย ในเซลล์เหล่านี้มียีน (Gene) ทำหน้าที่สำคัญในการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม ทั้งควบคุมการทำงานของเซลล์และการแบ่งเซลล์

เซลล์ที่อยู่ตามส่วนต่างๆ ของร่างกาย ทำหน้าที่แตกต่างกันออกไป เมื่อเซลล์เสื่อมสภาพ จะมีการผลิตเซลล์ใหม่ขึ้นมาทดแทน หากยีนที่ควบคุมการแบ่งตัวของเซลล์บกพร่อง ไม่สามารถควบคุมการแบ่งตัวของเซลล์ได้ เซลล์จะถูกผลิตออกมามากเกินไปอย่างรวดเร็วจนกลายเป็นก้อนเนื้อที่ผิดปกติ ซึ่งอาจมีหรือไม่มีอันตรายก็ได้ ในทางการแพทย์เรียกก้อนเนื้อที่อันตราย นี้ว่า “เนื้องอกที่เป็นเนื้อร้าย” หรือที่เราคุ้นเคยคือ “มะเร็ง”

มะเร็งเมื่อเกิดขึ้นที่อวัยวะส่วนใด จะเรียกชื่อมะเร็งตามอวัยวะส่วนนั้น เช่น มะเร็งเต้านม มะเร็งรังไข่ มะเร็งลำไส้ใหญ่ เป็นต้น การดำเนินโรคก็แตกต่างกัน วิธีการรักษาก็ไม่เหมือนกันขึ้นอยู่กับอวัยวะที่เป็น, ความพร้อมด้านสุขภาพของคนไข้, ระยะของโรคที่บ่งบอกการลุกลามและแพร่กระจายของมะเร็ง ส่วนใหญ่แบ่งเป็นระยะ 1- 4

  • ระยะที่ 1: มะเร็งมีขนาดเล็ก ยังไม่ลุกลาม มีโอกาสรักษาให้หายขาดได้
  • ระยะที่ 2: มะเร็งขนาดใหญ่ขึ้น แต่ยังคงอยู่ในอวัยวะที่เกิดมะเร็งเท่านั้น
  • ระยะที่ 3: มะเร็งขนาดใหญ่ขึ้น เริ่มลุกลามเข้าเนื้อเยื่อหรืออวัยวะข้างเคียง และลุกลามเข้าต่อมน้ำเหลืองที่อยู่ใกล้ๆ
  • ระยะที่ 4: มะเร็งขนาดโตมาก ลุกลามเข้าอวัยวะข้างเคียง แพร่กระจายเข้ากระแสโลหิต หลอดน้ำเหลือง กระแสน้ำเหลือง ไปยังอวัยวะที่อยู่ไกลออกไป

ยีนเกี่ยวข้องกับมะเร็งอย่างไร

ยีน คือรหัสพันธุกรรมควบคุมลักษณะการแสดงออกของแต่ละบุคคลว่าเป็นอย่างไร เช่น ยีนเพศ ยีนผิว ยีนเส้นผม ยีนสีตา เป็นต้น ซึ่งได้รับการถ่ายทอดมาจากพ่อและแม่คนละครึ่ง มารวมเป็นยีนของเรา แต่ในการรวมกันของยีนนั้นมีโอกาสเกิดการผิดพลาดได้ในทุกขั้นตอน ตั้งแต่ตอนที่ยีนของพ่อและแม่มารวมกัน หรืออาจเกิดระหว่างทางในการเจริญเติบโตในครรภ์ก็ได้ ยีนที่เกิดการผิดพลาดนี้ เรียกว่ายีนกลายพันธุ์ ซึ่งเป็นที่มาของปัญหาสุขภาพต่างๆ เช่น ดาวน์ซินโดรม ภาวะพร่องเอนไซม์ จี- 6- พีดี โรคทาลัสซีเมีย รวมถึงโรคมะเร็ง มะเร็งในผู้หญิงที่มีความสัมพันธ์กับยีนชนิดนี้และถ่ายทอดทางพันธุกรรมนั้น ได้แก่ มะเร็งเต้านม มะเร็งรังไข่ และมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก

การตรวจยีน มีประโยชน์อย่างไรในคนไข้มะเร็ง

การตรวจยีน มีประโยชน์ต่อทั้งตัวคนไข้และญาติใกล้ชิด ในผู้ที่เป็นมะเร็งแล้วจะช่วยให้ทราบว่า มะเร็งที่เป็นอยู่นั้นเกิดจากพันธุ์กรรมหรือไม่ และสามารถถ่ายทอดสู่ลูกหลานได้หรือไม่ และคนไข้มีโอกาสที่จะเป็นมะเร็งในอวัยวะอื่นอีกหรือไม่ เหมาะกับการรักษาวิธีใดส่วนในญาติใกล้ชิด (สายตรง เช่น แม่ พี่สาว น้องสาว) จะช่วยให้ทราบว่ามีความเสี่ยงที่จะเป็นมะเร็งมากน้อยแค่ไหน เพื่อหาวิธีป้องกัน และหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นต่างๆที่ทำให้เกิดมะเร็ง

ในด้านของการป้องกันโรค ช่วยให้แพทย์สามารถประเมินและวินิจฉัยโอกาสการเกิดโรคในอนาคต ทำนายการตอบสนองต่อยาในแต่ละบุคคล

ในด้านของการรักษา ผู้ป่วยจะได้รับประโยชน์จากการตรวจยีน ในกรณีที่ผู้ป่วยที่ต้องการทำการรักษาในเชิง Targeted Therapy หรือ Immunotherapy ที่มีข้อบ่งชี้เพื่อจะตัดสินใจ หรือในผู้ป่วยมะเร็งเต้านมที่ต้องการผลตรวจ เพื่อการตัดสินใจรักษาต่อที่เหมาะสม

ยีนชนิดใดบ้างที่เมื่อกลายพันธุ์แล้วก่อให้เกิดมะเร็ง ถ่ายทอดทางพันธุกรรมในสตรี

การกลายพันธุ์ของยีนที่เป็นสาเหตุของมะเร็งในสตรีมีหลายชนิด แต่ที่พบได้บ่อยที่สุด 2 อันดับแรกคือ

  1. การกลายพันธุ์ของยีน บีอาร์ซีเอ (BRCA) เป็นยีนที่พบการกลายพันธุ์ได้บ่อยที่สุดในสตรี จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งเต้านมเป็นร้อยละ 50-60 (ความเสี่ยงในสตรีทั่วไปประมาณร้อยละ 10) และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งรังไข่เป็นร้อยละ 20-40 (ความเสี่ยงในสตรีทั่วไปประมาณร้อยละ 1-1.5)
  2. การกลายพันธุ์ของยีน เอ็มเอ็มอาร์ (MMR; Mismatch Repair) เช่น MLH1, MSH2, MSH6, PMS2 ซึ่งพบได้ในกลุ่มโรคที่เรียกว่า Lynch syndrome (Hereditary nonpolyposis colorectal cancer; HNPCC) จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ร้อยละ 40-60 มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกร้อยละ 40-60 (ความเสี่ยงของมะเร็งทั้งสองชนิดนี้ในสตรีทั่วไปประมาณร้อยละ 1.7) และมะเร็งรังไข่ร้อยละ 10 (ความเสี่ยงในสตรีทั่วไปประมาณร้อยละ 1-1.4)

แต่การจะทราบว่ายีนมีการกลายพันธุ์หรือไม่ คือต้องได้รับการตรวจทางพันธุกรรม (Genetic Testing) โดยจะตรวจจากตัวอย่างเลือดหรือในชิ้นเนื้อมะเร็ง และทราบผลภายใน 12 สัปดาห์

ใครบ้างที่ มีความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม และควรรับคำปรึกษาเพื่อตรวจทางพันธุกรรม

สตรีทั่วไปไม่มีความจำเป็นต้องตรวจทางพันธุกรรม แนะนำให้ตรวจเฉพาะในสตรีที่มีความเสี่ยงได้แก่

  • เป็นมะเร็งตอนอายุน้อย โดยเฉพาะน้อยกว่า 50 ปี
  • เป็นมะเร็งในหลายอวัยวะในคนเดียวกัน เช่น มะเร็งเต้านมและมะเร็งรังไข่, มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกหรือมะเร็งรังไข่และมะเร็งลำไส้ใหญ่
  • เป็นมะเร็งหลายตำแหน่งในอวัยวะเดียวกัน เช่น เป็นมะเร็งเต้านมทั้ง 2 ข้าง, เป็นมะเร็งรังไข่ทั้ง 2 ข้าง
  • เป็นมะเร็งรังไข่ชนิดเยื่อบุผิว รวมถึงมะเร็งหลอดมดลูก และมะเร็งเยื่อบุช่องท้อง
  • มีคนในครอบครัวใกล้ชิดเป็นมะเร็งเต้านม มะเร็งรังไข่ มะเร็งลำไส้ใหญ่ รวมถึงมะเร็งในระบบทางเดินอาหารอื่นๆ และมะเร็งไตหรือท่อไต มากกว่าหนึ่งคน

อย่างไรก็ตามควรเริ่มตรวจจากคนในครอบครัวที่เป็นมะเร็ง โดยเฉพาะคนที่เป็นมะเร็งตอนอายุน้อยที่สุดก่อน ถ้าหากตรวจไม่พบการกลายพันธุ์ของยีน คนในครอบครัวที่เหลือก็ไม่จำเป็นต้องตรวจทางพันธุกรรม

โอกาสในการเกิดมะเร็ง

การตรวจยีนมะเร็งมีกี่วิธี

  • ตรวจเนื้อเยื่อ เป็นการตัดเนื้อเยื่อไปตรวจ ซึ่งมักจะทำหลังจากการผ่าตัด การตรวจจะทำให้เราทราบว่า เนื้อเยื่อที่เป็นมะเร็งนั้น เกิดการกลายพันธ์ที่ตำแหน่งไหน ที่ยีนไหน และยังสามารถตรวจข้อมูลอื่นๆ เพื่อการตัดสินใจดำเนินการรักษาต่อให้ตรงจุด เช่น บอกได้ว่าควรใช้เคมีบำบัดหรือไม่ ควรใช้ targeted therapy เพื่อมุ่งเป้าไปที่จุดที่มีปัญหาโดยตรงตัวไหน เพื่อให้ได้รับผลการรักษาสูงสุด
  • ตรวจจากเลือด ปัจจุบันเทคนิคการตรวจก้าวหน้าขึ้น เราสามารถสกัด plasma DNA ซึ่งอยู่ในเซลล์เนื้อเยื่อที่หลุดออกมาในกระแสเลือด เป็นการตรวจมะเร็งในระดับก่อนที่จะก่อเป็นก้อนเนื้อ หากพบว่าเซลล์เนื้อเยื่อในเลือดมีการกลายพันธ์ ในตำแหน่งที่สัมพันธ์กับโรคมะเร็ง จะทำให้เราดูแลเชิงรุก เพื่อป้องกันรักษาแต่เนิ่นๆ ทำให้ผลการรักษาดีมากกว่า เมื่อพบในภายหลังที่มะเร็งอยู่ในระยะกระจายไปมากแล้ว

เทคนิควิธีการตรวจยีนที่บ่งความเสี่ยงต่อมะเร็งในผู้หญิง

เทคนิคการตรวจหาการกลายพันธุ์ของยีนที่บ่งถึงความเสี่ยงต่อมะเร็งนี้ใช้เทคโนโลยีขั้นสูง NGS (Next Generation Sequencing) ซึ่งเป็นเทคนิคที่ทันสมัย รวดเร็ว และแม่นยำมาก โอกาสที่จะพบความผิดพลาดมีน้อยมาก

การตรวจยีนที่บ่งความเสี่ยงต่อมะเร็งนี้จะรายงานผลเป็น 3 แบบคือ

  1. พบการกลายพันธุ์ของยีนที่บ่งถึงความเสี่ยงต่อมะเร็งที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม
  2. พบการกลายพันธุ์ของยีน แต่ไม่สามารถสรุปถึงความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้
  3. ไม่พบการกลายพันธุ์ของยีนที่บ่งถึงความเสี่ยงต่อมะเร็งที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม

ขั้นตอนการตรวจยีนค้นหามะเร็งที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม

 

แต่จำไว้ว่า “การมียีนมะเร็งไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง แต่หมายความว่ามีความเสี่ยงที่จะเป็นมะเร็งมากกว่าคนอื่นและยังมีโอกาสถ่ายทอดถึงลูกหลานด้วย มีการศึกษาพบว่าในมะเร็งบางชนิดหากตรวจพบได้เร็วตั้งแต่ระยะแรกๆ สามารถรักษาหายหรือสามารถลดความรุนแรงของโรค ลดอัตราการเสียชีวิตลงได้”