ស្គាល់ជាមួយនឹងជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាល (Stroke) អាការះ មូលហេតុ និងការព្យាបាល
ជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាលគឺជា
សភាវះដែលខួរក្បាលខ្វះឈាម ដោយសារសសៃឈាមខួរក្បាលត្បៀតតូចឬស្ទះ ធ្វើអោយកោសិកាខួរក្បាលខ្វះអុកស៊ីហ្សែននិងសារធាតុអាហារដែលចាំបាច់ បណ្ដាលអោយកោសិកាខួរក្បាលអាចនឹងស្លាប់បាន ឬសភាវះដែលខួរក្បាលមានឈាមហូរចេញដែលបណ្ដាលមកពីការដាច់សសៃឈាមខួរក្បាល ឈាមដែលហូរចេញមកនឹងបន្ថែមនូវសម្ពាធឈាមនិងបំផ្លាញកោសិកាខួរក្បាលនៅទីបំផុត។
ជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាលជាជម្ងឺដែលមានអាការះភ្លាមៗហើយត្រូវទទួលការព្យាបាលយ៉ាងលឿនបំផុតព្រោះអាចនឹងជួយកាត់បន្ថយភាពខូចខាតរបស់ខួរក្បាលនិងផលវិបាកនៃខួក្បាលផ្សេងៗ។
អាការះជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាល
ប្រសិនបើអ្នកឬអ្នកជិតស្និទ្ធកើតជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាល ការចូលមកទទួលការព្យាបាលជាបន្ទាន់ក្រោយមានអាការះគឺជាអ្វីដែលសំខាន់ណាស់ ព្រោះនឹងធ្វើអោយការព្យាបាលមានប្រយោជន៌និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត អាការះមានដូចជា
- ការមានបញ្ហាទាក់ទងនឹងការនិយាយនិងការយល់អ្វីដែលអ្នកដ៏ទៃនិយាយជាមួយ អ្នកជម្ងឺមានអាការះវង្វេងច្រឡំ និយាយមិនច្បាស់ ឬសូម្បីតែមិនអាចយល់ពីពាក្យរបស់អ្នកជុំវិញបានទាល់តែសោះ
- អាការះស្ពឹក, ភាពខ្យោយកម្លាំង ឬពិការស្បែកមុខ, ដៃ ជើង អាការះដែលរៀបរាប់នេះតែងតែកើតមួយចំហៀងរាងកាយ អ្នកជម្ងឺអាចសាកល្បងលើកដៃទាំង 2 ខាងអោយខ្ពស់ជាងក្បាល ប្រសិនបើដៃម្ខាងណាមួយធ្លាក់ចុះក្រោម ក៏អាចជាសញ្ញាមួយនៃជម្ងឺនេះដែរ និងសញ្ញាមួយទៀតគឺជ្រុងមុំមាត់អាចធ្លាក់ចុះ នៅពេលដែលអ្នកជម្ងឺព្យាយាមញញឹម
- ការមានបញ្ហានៃការមើលដោយភ្នែកមួយខាងឬទាំងសងខាង ភ្នែកមួយខាងឬទាំងសងខាងរបស់អ្នកជម្ងឺអាចព្រឹលស្រវាំង ឬមើលមិនឃើញ អ្នកមួយចំនួនអាចឃើញរូបភាពទ្វេ
- ឈឺក្បាល អាការះឈឺក្បាលធ្ងន់ធ្ងរភ្លាមៗអាចជាអាការះមួយនៃជម្ងឺនេះ អាចមានការក្អួតចង្អោរ វិលមុខ និងមានអារម្មណ៌ផ្លាស់ប្ដូររួមជាមួយផងដែរ
- ការដើរមានបញ្ហា អ្នកជម្ងឺដើររ៉េមិនត្រង់ បាត់បង់លំណឹងឬការប្រាស័យទាក់ទងរាងកាយ
នៅពេលណាដែលកើតជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាលហើយត្រូវមកជួបវេជ្ជបណ្ឌិត
ប្រសិនបើអ្នកមានអាការះជម្ងឺសសៃឈាមខួក្បាល ទោះបីអាការះទាំងនោះកើតហើយបាត់ទៅវិញឬបាត់ទៅស្និទ្ធតែម្ដង គួរតែប្រញាប់មកជួបវេជ្ជបណ្ឌិតបន្ទាន់ សូមប្រើពាក្យ “FAST” ជាពាក្យចំណាំនិងធ្វើតាមតាមជំហានតទៅនេះ
- មុខ (Face): សូមអោយបុគ្គលនោះញញឹម ផ្ទៃមុខមួយចំហៀងធ្លាក់ឬទេ ?
- ដៃ (Arms): សូមអោយបុគ្គលនោះលើកដៃទាំងសងខាង ដៃមួយខាងធ្លាក់ឬទេ ឬលើកដៃមួយខាងឡើងលើមិនរួច
- និយាយ (Speech): សូមអោយបុគ្គលនោះនិយាយប្រយោគងាយៗ ការនិយាយរបស់គាត់មិនច្បាស់ឬខុសប្លែកពីធម្មតាឬទេ
- ពេលវេលា (Time): ប្រសិនបើមានអាការះទាំងនេះ អោយទូរស័ព្ទហៅមន្ទីរពេទ្យជិតផ្ទះរបស់អ្នកឬសុំជំនួយពីវេជ្ជបណ្ឌិតផ្នែកសង្គ្រោះបន្ទាន់ អ្នកគួរទូរស័ព្ទហៅជំនួយជាបន្ទាន់អោយលឿនបំផុត កុំចាំរហូតដល់អាការះទាំងនោះឈប់ទៅខ្លួនឯងព្រោះការបញ្ជូនអ្នកជម្ងឺអោយដល់ការថែទាំរបស់វេជ្ជបណ្ឌិតក្នុងពេលវេលាដែលខុសគ្នាត្រឹមតែវិនាទីក៏មានន័យនិងទទួលលទ្ធផលការព្យាបាលខុសគ្នាដែរ អ្នកជម្ងឺទទួលការព្យាបាលកាន់តែយឺតប៉ុណ្ណាពួកគាត់ក៏កាន់តែមានហានិភ័យខ្ពស់ដល់ថ្នាក់ខួរក្បាលនឹងខូចខាតឬរាងកាយពិការបាន
ជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាលកើតឡើងដោយយ៉ាងណា
ជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាលមានមូលហេតុ 2 ធំៗ
- ជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាលត្បៀតតូច (Ischemic Stroke) កើតចេញពីសសៃឈាមខួរក្បាលស្ទះ
- ជម្ងឺដាច់សសៃឈាមខួរក្បាល (Hemorrhagic stroke)កើតចេញពីសសៃឈាមខួរក្បាលធ្លាយឬដាច់
ជម្ងឺត្បៀតសសៃឈាមខួរក្បាល (Ischemic stroke)
ជាប្រភេទជម្ងឺដែលតែងជួបញឹកញាប់បំផុតកើតឡើងនៅពេលសសៃឈាមខួរក្បាលត្បៀតតូចឬស្ទះ បណ្ដាលអោយលំហូរឈាមថយចុះ (ហៅថា Ischemia) មូលហេតុអាចកើតពី
- ការសន្សំខ្លាញ់នៅក្នុងសសៃឈាម
- ដុំឈាមឬអ្វីមួយដែលស្ទះផ្លាស់ទីតាមសសៃឈាម ភាគច្រើនធ្លាក់ចេញពីបេះដូង
បញ្ជាក់: មានឯកសារស្រាវជ្រាវមួយបកស្រាយថា Covid-19 អាចបន្ថែមហានិភ័យនៃជម្ងឺត្បៀតសសៃឈាមខួរក្បាលតែនៅមិនទាន់មានការសិក្សាបន្ថែមដើម្បីពិសោធន៌ការពិតតទៅទៀត
ជម្ងឺដាច់សសៃឈាមខួរក្បាល (Hemorrhagic stroke)
កើតឡើងនៅពេលដែលសរសៃឈាមខួរក្បាលលេចធ្លាយ ឬដាច់អាចមានមូលហេតុដែលទាក់ទងជាមួយនឹងកត្តាតទៅនេះ
- សម្ពាធឈាមខ្ពស់មិនអាចគ្រប់គ្រងបាន
- ការប្រើថ្នាំបញ្ចុះឈាមខាប់ (Anticoagulants) លើសខ្នាត
- សសៃឈាមប៉ោង សសៃឈាមស្ដើង (Aneurysm)
- ការរងរបួសនៅក្បាល
- ភាវះប្រូតេអ៊ីនសន្សំនៅក្នុងសសៃឈាមខួរក្បាល (Cerebral Amyloid Angiopathy) ធ្វើអោយសសៃឈាមប្រេះស្ដើង
- សសៃឈាមខួរក្បាលត្បៀតដែលធ្វើអោយឈាមហូរនៅក្នុងខួរក្បាល
- សសៃឈាមខុសប្រក្រតី (AVM) ជួបបានតិច
ភាវះខ្វះឈាមបណ្តោះអាសន្ន (TIA)
មានអាការះស្រដៀងនឹងជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាលតែកើតឡើងបណ្តោះអាសន្ន (មិនលើសពី 5 នាទី)និងមិនធ្វើអោយខូចខាតដល់ខួរក្បាលជាអចិន្ត្រៃយ៍មូលហេតុកើតចេញដុំឈាមឬខ្លាញ់ស្ទះសសៃឈាមផ្នែកមួយចំនួននៃខួរក្បាល
កត្តាហានិភ័យដែលធ្វើអោយកើតជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាល
បែងចែកចេញជា 3 ក្រុមធំៗ
- កត្តាផ្នែកវិធីការប្រើជីវិត
- គីឡូលើស/ធាត់
- ខ្វះការហាត់ប្រាណ
- ការទទួលទានគ្រឿងស្រវឹងបរិមាណច្រើន
- ការប្រើថ្នាំញៀន ដូចជា Cocaine, Methamphetamine
- កត្តាផ្នែកសុខភាព
- សម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់
- ជក់បារីឬនៅក្នុងបរិស្ថានដែលមានផ្សែងបារី
- ខ្លាញ់កូលេស្តេរ៉ុលខ្ពស់
- ទឹកនោមផ្អែម
- ភាវះឈប់ដកដង្ហើមខណះពេលគេងលក់
- ជម្ងឺបេះដូងនិងសសៃឈាមដូចជា ជម្ងឺខ្សោយបេះដូង, ជម្ងឺបេះដូងពិការ, ជម្ងឺបេះដូងដែលកើតចេញពីការឆ្លងមេរោគ, ជម្ងឺបេះដូងលោតខុសចង្វាក់
- អ្នកនៅក្នុងគ្រួសារឬអ្នកដែលមានប្រវត្តិកើតជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាល ខ្សោយបេះដូង ភាវះខ្វះឈាមបណ្ដោះអាសន្ន
- ការឆ្លងមេរោគកូវិត-19
- កត្តាផ្សេងៗ
- អាយុ: មានអាយុ 55 ឆ្នាំឡើងទៅ
- សញ្ជាតិ: ជនជាតិអាមេរិកនិងហីសប៉េនិកមានហានិភ័យច្រើនជាង
- ភេទ: មនុស្សប្រុសមានហានិភ័យច្រើនជាងមនុស្សស្រី តែអ្នកជម្ងឺស្រីតែងតែមានភាពធ្ងន់ធ្ងរច្រើនជាង
- អម៉ូន: ការប្រើថ្នាំពន្យារកំណើតឬអម៉ូនជំនួសអម៉ូន Estrogen
ផលវិបាកនៃជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាល
អាចធ្វើអោយកើតភាពពិការបណ្ដោះអាសន្នឬអចិន្ត្រៃយ៍ ភាពធ្ងន់ធ្ងរអាស្រ័យលើខួរក្បាលខ្វះឈាមកម្រិតណា និងខួរក្បាលផ្នែកណាដែលខួរក្បាលខ្វះឈាម ដូចជា:
ពិការមួយចំហៀងឬបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងសាច់ដុំផ្នែកមួយនៃផ្ទៃមុខឬដៃ
- និយាយឬលេបពិបាក
- បាត់បង់ការចងចាំឬខួរក្បាលខ្សោយ អ្នកជម្ងឺអាចចាំមិនបាន មានបញ្ហារឿងការគិត ការប្រើហេតុផល ការសម្រេចចិត្ត និងការយល់ពីរឿងផ្សេងៗ
- គ្រប់គ្រងអារម្មណ៌មិនបាន អាចមានជម្ងឺបាក់ទឹកចិត្តរួមជាមួយផងដែរ
- ឈឺឬស្ពឹកតាមរាងកាយ
- ជួយខ្លួនឯងមិនបាននិងអាចត្រូវពឹងពាក់អ្នកដទៃនៃការធ្វើសកម្មភាពជីវិតប្រចាំថ្ងៃ
យើងនឹងការពារមិនអោយកើតជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាលបានយ៉ាងណា
ការផ្លាស់ប្ដូរសកម្មភាពអាចការពារជម្ងឺបាន អ្នកគួរតែស្ទង់មើលកត្តាហានិភ័យការកើតជម្ងឺរបស់អ្នក និងធ្វើតាមការណែនាំរបស់វេជ្ជបណ្ឌិតនៃការដំណើរជីវិតដើម្បីសុខភាពដ៏ល្អ ។ ប្រសិនបើអ្នកកើតជម្ងឺរួចហើយ ការផ្លាស់ប្ដូរសកម្មភាពនឹងជួយអោយអ្នកមិនអោយកើតកាន់តែធ្ងន់ ។ ប្រសិនបើអ្នកភាវះខ្វះឈាម សកម្មភាពដើម្បីសុខភាពនឹងការពារមិនអោយកើតជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាល អ្នកអាចផ្លាស់ប្ដូរសកម្មភាពដើម្បីការពារជម្ងឺបានដូចខាងក្រោមនេះ
- ការគ្រប់គ្រងសម្ពាធឈាម ដូចជាការផ្លាស់ប្ដូសកម្មភាពដើម្បីសុខភាពនិងទទួលទានថ្នាំ
- គ្រប់គ្រងកូលេស្តេរ៉ុលជៀសវាងអាហារដែលមានកូលេស្តេរ៉ុលនិងខ្លាញ់ខ្ពស់
- ឈប់ជក់បារី
- គ្រប់គ្រងកម្រិតស្ករក្នុងឈាម ដូចជា ការគ្រប់គ្រងអាហារ ការហាត់ប្រាណនិងសម្រកគីឡូ
- គ្រប់គ្រងគីឡូ ការមានគីឡូច្រើននឹងនាំទៅរកកត្តាជាច្រើនដែលធ្វើអោយកើតជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាល
- ទទួលទានអាហារដើម្បីសុខភាព ផ្តោតលើបន្លែផ្លែឈើនិងធុញ្ញជាតិ
- ហាត់ប្រាណអោយទៀងទាត់ (យ៉ាងតិចរាំ Aerobic 150 នាទី/សប្ដាហ៌ ឬដើរ រត់ ហែលទឹក ធាក់កង់ )
- ទទួលទានគ្រឿងស្រវឹងក្នុងបរិមាណតិច
- ព្យាបាលភាវះឈប់ដកដង្ហើមខណះពេលគេងលក់
- ជៀសវាងគ្រឿងញៀន
ថ្នាំការពារជម្ងឺសសៃឈាមខួរក្បាល
- ថ្នាំ Antiplatelet ដូចជា Aspirin, Clopidogrel
- ថ្នាំប្រឆាំងនឹងការកកឈាម (Anticoagulants) ដូចជា Warfarin និងសម្រាប់អ្នកដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ Dabigatran Rivooxaban apixaban, edoxaban
Ref: Mayoclinic
ទាក់ទងសាកសួរព័ត៌មានបន្ថែម ឬធ្វើណាត់តាមរយះ Telegram (+66) 65 921 5790
ប្រសិនបើអ្នកមានអាការះឬមានភាវះតាមដែលរៀបរាប់ខាងក្រោម មន្ទីរពេទ្យមានកញ្ចប់ពិនិត្យសម្រាប់រាល់គ្រប់តម្រូវការរបស់អ្នកដោយវេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេសជំនាញពីមជ្ឃមណ្ឌលខួរក្បាលនិងប្រព័ន្ធប្រាសាទរបស់អ្នក
-
KETCHAI SUAVANSRI, M.D.
BNH Neuroscience Centre
Specialty: NEUROLOGY
-
Nuttavut Kettong, M.D.
BNH Neuroscience Centre
Internal MedicineSpecialty: Neurology
-
Ratchayut Thanapiyachaikul, M.D.
BNH Neuroscience Centre
Internal MedicineSpecialty: Neurology Medicine
-
Arunee Boonsuk, M.D.
BNH Neuroscience Centre
Internal MedicineSpecialty: Neurology
-
KONGPOJ VIROONPOJ, M.D.
BNH Neuroscience Centre
Specialty: NEUROLOGY
-
JUTAPORN JUNWONGKAEW, M.D.
BNH Neuroscience Centre
Specialty: NEUROLOGY
-
CHONVIPA SIRIYUTWATTANA, M.D.
BNH Neuroscience Centre
Specialty: NEUROLOGY
-
CHAICHANA SINTHUWONG, M.D.
BNH Neuroscience Centre
Specialty: NEUROLOGY
-
CHAIYOT SIANGPRASERTKIJ,MD.
BNH Neuroscience Centre
Surgery DepartmentSpecialty: Neurosurgery
-
THITIPORN SUPASITTHUMRONG
BNH Neuroscience Centre
Internal MedicineSpecialty: Dementia
-
NASATHAPOT NAMPHOL, M.D.
BNH Neuroscience Centre
Specialty: NEUROLOGY, INTERVENTIONAL NEURORADIOLOGY
-
DAMRONGVIT SUKAJINTANAKARN, M.D.
BNH Neuroscience Centre
Specialty: NEUROLOGY
-
PASIN HEMACHUDHA, M.D.
BNH Neuroscience Centre
Specialty: NEUROLOGY
-
SUPPATA MAYTHARAKCHEEP, M.D
BNH Neuroscience Centre
Specialty: Parkinson’s disease, Movement disorders, Botulinum toxin injection in neurology
-
ASSOC. PROF. ITTICHAI SAKARUNCHAI, M.D.
BNH Neuroscience Centre
Specialty: NEUROLOGICAL SURGERY, INTERVENTIONAL NEURORADIOLOGY
-
Chakraphong Lorsuwansiri,M.D.
BNH Neuroscience Centre
Internal MedicineSpecialty: Neurology